{"id":1917,"date":"2021-11-12T12:11:06","date_gmt":"2021-11-12T09:11:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/?p=1917"},"modified":"2021-11-12T12:11:43","modified_gmt":"2021-11-12T09:11:43","slug":"cekte-odeme","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/2021\/11\/12\/cekte-odeme\/","title":{"rendered":"\u00c7ekte \u00d6deme"},"content":{"rendered":"\n

GENEL OLARAK \u00c7EK KAVRAMI
<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1- \u00c7ekte; \u2018ke\u015fideci\u2019 \u00e7eki d\u00fczenleyen ki\u015fi, \u2018lehtar ve hamil\u2019 lehine \u00f6deme yap\u0131lacak ki\u015fi, \u2018muhatap\u2019 ise bankad\u0131r. \u00c7ek bir \u00f6deme vas\u0131tas\u0131d\u0131r. Senet metninde \u201c\u00e7ek\u201d kelimesinin (senet T\u00fcrk\u00e7e \u2019den ba\u015fka bir dilde yaz\u0131lm\u0131\u015fsa, o dilde \u201c\u00e7ek\u201d kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lan kelimenin) bulunmas\u0131 zorunludur. \u00c7ekin kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z belirli bir bedelin \u00f6denmesi i\u00e7in havaleyi i\u00e7ermesi gerekir. \u00c7eke konan faiz ko\u015fulu, yaz\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131l\u0131r.
\u00c7ek nitelikli bir havale olarak ifade edilebilir. Bununla \u00e7eki ke\u015fide eden ki\u015fi, banka ile yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7ek s\u00f6zle\u015fmesi ile bankaya, \u00e7ek hesab\u0131ndan ad\u0131na \u00f6deme yapma yetkisi vermi\u015f olmaktad\u0131r. Bu noktada \u00f6deme yetkisinin temel dayana\u011f\u0131 \u00e7ek s\u00f6zle\u015fmesi olmaktad\u0131r.
Bu noktada bankan\u0131n konumu ve s\u00f6zle\u015fmenin \u00f6nemi artmaktad\u0131r. \u00c7ek muhataba ba\u011fl\u0131 bir \u00f6deme arac\u0131 oldu\u011fundan \u00e7ekin tedav\u00fcl\u00fc ve ekonomik sistem i\u00e7inde yer almas\u0131nda temel unsur muhatap bankalard\u0131r. Bankalara \u00e7eke \u00f6zg\u00fc \u00f6devler y\u00fcklemek ve bunlar\u0131 d\u00fczenlemek kamusal bir ama\u00e7 ta\u015f\u0131r. 5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ek Kanunu ile bankalara y\u00fcklenen en \u00f6nemli y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin birisi de bankalar\u0131n ke\u015fideciye vermi\u015f olduklar\u0131 \u00e7ek defterlerine ait her bir \u00e7ek yapra\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu tutard\u0131r. Her y\u0131l Ocak ay\u0131nda T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Merkez Bankas\u0131 taraf\u0131ndan belirlenen ve Resmi Gazete \u2019de yay\u0131mlanan bu tutar\u0131, muhatap banka gerekli ko\u015fullar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde, k\u0131smen ya da tamamen kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z yaz\u0131lan her bir \u00e7ek yapra\u011f\u0131 hamile \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu husus, hesap sahibi ile muhatap banka aras\u0131nda \u00e7ek defterinin teslimi s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f olan d\u00f6n\u00fclemeyecek bir gayri nakdi kredi s\u00f6zle\u015fmesi h\u00fckm\u00fcndedir.
\u00c7eke ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerin, mehaz \u0130svi\u00e7re Hukukundan farkl\u0131 olarak kambiyo senetleri \u00fcst ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131, T\u00fcrk Hukukunda \u00e7ekin de, t\u0131pk\u0131 poli\u00e7e ve bono gibi bir kambiyo senedi olarak kabul edilmesi sonucunu do\u011furmu\u015ftur. 1
\u00d6DEME A\u00c7ISINDAN \u00c7EK\u0130N HUKUK\u0130 VE \u0130KT\u0130SAD\u0130 MAH\u0130YET\u0130
<\/strong>\u00c7ekin birinci temel niteli\u011fi yukar\u0131da da belirtildi\u011fi \u00fczere bir k\u0131ymetli evrak t\u00fcr\u00fc olan kambiyo senedi olmas\u0131d\u0131r. Bu sebeple kambiyo senetlerinin \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yan \u00e7ek; kanunen emre yaz\u0131l\u0131 olup, \u015fekle s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131, m\u00fccerret bir miktar para alaca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6denmesi borcunu ihtiva eder. \u00c7ek hukuki niteli\u011fi itibariyle bir havaledir. Ancak alelade bir havaleden; g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6denecek olmas\u0131, senet bor\u00e7lular\u0131n\u0131n kambiyo senetlerine mahsus m\u00fcracaat hakk\u0131na sahip olmalar\u0131, kabul yasa\u011f\u0131, ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde \u00e7ekten cay\u0131lamamas\u0131, sadece bir banka \u00fczerine ke\u015fide edilebilmesi ve \u00e7ekteki havalenin sadece belli miktar para borcunu i\u00e7ermesi gibi sebeplerden dolay\u0131 ayr\u0131l\u0131r. Bu sebeple \u00e7ekin mevsuf (hususi veya m\u00fccerret ) bir havale oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.2
\u00c7ek de poli\u00e7e gibi bir tedav\u00fcl senedidir. Ancak poli\u00e7enin aksine bir kredi vas\u0131tas\u0131 olmay\u0131p, bir \u00f6deme vas\u0131tas\u0131d\u0131r. \u00c7ek; kural olarak bir borcun ifas\u0131 amac\u0131yla verilir. Aksini iddia eden, \u00f6rne\u011fin \u00e7ekin \u00f6d\u00fcn\u00e7, avans veya teminat amac\u0131yla verildi\u011fini ileri s\u00fcren, bunu ispat etmelidir.3
\u00c7ekin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6denir olmas\u0131, \u00e7ekte vadenin bulunmamas\u0131, ibraz s\u00fcrelerinin k\u0131sa tutulmu\u015f olmas\u0131 ve \u00e7ekte rehin cirosunun yap\u0131lamamas\u0131 \u00e7ekin bir \u00f6deme arac\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ancak, 31.12.2012 tarihli 6273 say\u0131l\u0131 \u00c7ek Kanununda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131na dair Kanunun 6. Maddesi ile 5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ek kanununa eklenen ge\u00e7ici madde ile \u201c31.12.2018 tarihine kadar, \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce \u00e7ekin \u00f6denmek i\u00e7in muhatap bankaya ibraz\u0131 ge\u00e7ersizdir\u201d \u00e7ekin poli\u00e7e gibi kredi vas\u0131tas\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n verilmi\u015ftir. \u00c7ek kanununa ge\u00e7ici olarak eklenen bu maddenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalma s\u00fcresinin uzunlu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu\u011fumuzda bu uygulaman\u0131n ticari hayat\u0131m\u0131zda kal\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.
\u00c7ek bir \u00f6deme arac\u0131 olmakla birlikte, kanuni bir \u00f6deme vas\u0131tas\u0131 da de\u011fildir. Yani \u00e7eki para ile bir tutmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Zira kanuni \u00f6deme arac\u0131 olmamas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, \u00e7ek hukuken kesin \u00f6deme arac\u0131 da de\u011fildir. \u00c7ekle yap\u0131lan \u00f6demenin, borcu ortadan kald\u0131ran bir \u00f6deme yani ifa say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, salt \u00e7ekin kullan\u0131lmas\u0131 yetmez. \u00d6deme arac\u0131 olan \u00e7ekin temsil etti\u011fi paran\u0131n alacakl\u0131 taraf\u0131ndan tahsil edilmesi ya da alacakl\u0131n\u0131n banka hesab\u0131na ge\u00e7irilmesi gerekir. Alacakl\u0131, \u00f6demelerin \u00e7ekle yap\u0131laca\u011f\u0131 hususunda bir anla\u015fma yoksa \u00e7eki kabule zorlanamaz.
KE\u015e\u0130DEC\u0130 VE MUHATAP BANKANIN \u0130L\u0130\u015eK\u0130S\u0130
<\/strong>Kar\u015f\u0131l\u0131k Bulunmas\u0131 \u015eart\u0131
Bir \u00e7ekin d\u00fczenlenmesi i\u00e7in, muhatab\u0131n elinde d\u00fczenleyenin emrine tahsis edilmi\u015f bir kar\u015f\u0131l\u0131k bulunmas\u0131 ve d\u00fczenleyenin bu kar\u015f\u0131l\u0131k \u00fczerinde \u00e7ek d\u00fczenlemek suretiyle tasarruf hakk\u0131n\u0131 haiz olaca\u011f\u0131na dair muhatapla d\u00fczenleyen aras\u0131nda a\u00e7\u0131k veya z\u0131mni bir anla\u015fma bulunmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Ancak, bu h\u00fck\u00fcmlere uyulmamas\u0131 h\u00e2linde senedin \u00e7ek olarak ge\u00e7erlili\u011fi etkilenmez. 4
Kar\u015f\u0131l\u0131k, muhatap banka nezdinde bulunan ve ke\u015fideci taraf\u0131ndan bankaya tevdi edilmi\u015f veya bizzat bankan\u0131n ke\u015fideciye sundu\u011fu belli bir miktar olarak tan\u0131mlanabilir. \u00c7ekte bedel daima bir miktar para olaca\u011f\u0131ndan, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda nakit olmas\u0131 gerekir. Kar\u015f\u0131l\u0131k ke\u015fidecinin bankaya a\u00e7t\u0131raca\u011f\u0131 bir mevduat hesab\u0131 olaca\u011f\u0131 gibi, kendisinin veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fahs\u0131n hesab\u0131ndan virman suretiyle tasarruf edilebilece\u011fi belli bir hesap da olabilir. Baz\u0131 hallerde, bankalar\u0131n m\u00fc\u015fterilerine a\u00e7t\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131k kredinin de yasal anlamda bir kar\u015f\u0131l\u0131k oldu\u011fu kuskusuzdur.5
Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n para olarak bulunmas\u0131 gerekti\u011fine g\u00f6re, tahsil kabiliyeti ne kadar y\u00fcksek olursa olsun, rehin veya tahsil cirosu ile bankalara verilen ticari senetlerin kar\u015f\u0131l\u0131k say\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. TTK uygulamas\u0131nda; \u00f6\u011fretide de genellikle kabul edildi\u011fi gibi, \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n en ge\u00e7 ibraz tarihinde haz\u0131r bulunmas\u0131 yeterlidir.6 \u00c7\u00fcnk\u00fc ibraz tarihinde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunan \u00e7ekin hamili, her hangi bir zarar u\u011framamakta ve \u00e7ek i\u015flevini yerine getirmektedir. Bu nedenle, meydana gelmeyen bir zarar i\u00e7in ke\u015fideciyi hukuki ve cezai y\u00f6nden sorumlu tutman\u0131n yasal dayana\u011f\u0131 yoktur.
Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n; ke\u015fidecinin d\u00fczenledi\u011fi \u00e7ek \u00fczerinde numaras\u0131 g\u00f6sterilen hesapta bulunmas\u0131 gerekir. Ke\u015fidecinin muhatap banka nezdinde tasarrufta bulunabilece\u011fi farkl\u0131 hesaplar\u0131 da varsa, bunlarda para bulunmas\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Ancak muhatap bankan\u0131n virman yoluyla bu hesaplardan \u00f6deme yetkisi mevcutsa, kar\u015f\u0131l\u0131k var demektir.7
\u00c7EK ANTLA\u015eMASI
<\/strong>TTK.nun 783. maddesine g\u00f6re, \u00e7ek ke\u015fide edilebilmesi i\u00e7in, ke\u015fidecinin muhatap bankada kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 yeterli olmay\u0131p; ayr\u0131ca bu kar\u015f\u0131l\u0131k \u00fczerinde, \u00e7ek ke\u015fidesi suretiyle tasarrufta bulunabilece\u011fine dair muhatap ve ke\u015fideci aras\u0131nda a\u00e7\u0131k veya z\u0131mni bir anla\u015fman\u0131n da bulunmas\u0131 gerekmektedir. Bu, bir akittir. Genellikle, \u00e7ek anla\u015fmas\u0131 diye adland\u0131r\u0131lan bu akit ile m\u00fcstakbel 5 muhatap (banka), ke\u015fideciye, kendisi \u00fczerine \u00e7ekti\u011fi \u00e7ekleri \u00f6demeyi vaat eder. Kar\u015f\u0131 akit ke\u015fideci ise, muhatab\u0131n \u00f6dedi\u011fi mebla\u011flar\u0131, kendisine \u00f6demeyi taahh\u00fct eder; bu \u00f6deme, kaide ten bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n tesisi suretiyle olur. 8
\u00c7EK ANTLA\u015eMASININ TARAFLARI
<\/strong>\u00c7ek anla\u015fmas\u0131n\u0131n taraflar\u0131, TTK. nun 783. Md. metninden de a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere; \u2018\u2019banka\u2019\u2019 ile \u2018\u2019ke\u015fideci\u2019 \u2019dir. \u00c7ek anla\u015fmas\u0131 yapabilme hususunda ke\u015fideci y\u00f6n\u00fcnden herhangi bir \u00f6zel ehliyet \u015fart\u0131 bulunmamaktad\u0131r. TTK 670.md. ye g\u00f6re, \u201cS\u00f6zle\u015fme ile bor\u00e7lanmaya ehil olan ki\u015fi, kambiyo senetleri ile bor\u00e7lanmaya da ehildir.\u201d \u201cAktif \u00e7ek ehliyeti\u201d de denilen \u00e7ek ke\u015fide edebilme ehliyeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Medeni Hukuk\u2019un ehliyete ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmleri uygulama alan\u0131 bulacakt\u0131r. Hukukumuza g\u00f6re, medeni haklar\u0131 kullanma ehliyetine sahip olan herkes akit yapabilir (MK md.10). Keza, aktif \u00e7ek ehliyeti; 19 Mart 1931 tarihinde Cenevre\u2019de imzalanm\u0131\u015f bulunan \u201c\u00c7ekle \u0130lgili Baz\u0131 Kanunlar \u0130htilaf\u0131 Meselelerinin Halline Dair Konvansiyon\u201d ile de d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u00c7ekte muhatap olma ehliyetine (pasif \u00e7ek ehliyeti) ise, yaln\u0131zca bankalar sahiptir. Hangi m\u00fcesseselerin banka say\u0131laca\u011f\u0131 Bankac\u0131l\u0131k Kanunu ile tespit edilebilir. Bankac\u0131l\u0131k Kanunu\u2019nun 3. Md. de, bankan\u0131n tarifi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re, banka tabiri, \u2018\u2019mevduat bankalar\u0131 ve kat\u0131l\u0131m bankalar\u0131 ile kalk\u0131nma ve yat\u0131r\u0131m bankalar\u0131n\u0131\u2019\u2019 ifade etmektedir. Tabi ki bu durum T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6denecek \u00e7ekler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7erlidir. \u00c7ek T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6denecekse, pasif \u00e7ek ehliyeti \u00f6deme yeri kanuna g\u00f6re belirlenecektir. Her ne kadar \u201cakit \u00e7ek ehliyetine\u201d bir s\u0131n\u0131rlama getirilmemi\u015f ise de; bankalar, \u2018\u00e7ek hesab\u0131 a\u00e7t\u0131rmak isteyenlerin yasakl\u0131l\u0131k ve engel durumu bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, TCMB\u2019ce bankalara yap\u0131lan duyurular \u00e7er\u00e7evesinde her birinin kendi nezdinde olu\u015fturdu\u011fu kay\u0131tlardan ara\u015ft\u0131rmak, bu ki\u015filerin ekonomik ve sosyal durumu gibi hususlar\u0131n belirlenmesinde gerekli basiret ve \u00f6zeni g\u00f6stermek zorundad\u0131rlar.\u2019 9
\u00c7ek Anla\u015fmas\u0131n\u0131n \u015eekli
<\/strong>\u00c7ek anla\u015fmas\u0131n\u0131n \u015fekli hakk\u0131nda 783. Md. de herhangi bir h\u00fck\u00fcm yoktur. Bu nedenle \u015fekil serbestisi s\u00f6z konusudur. (Bor\u00e7lar Kanunu md.12) Genellikle muhatap banka ile ke\u015fideci aras\u0131nda yaz\u0131l\u0131 bir anla\u015fma yap\u0131lmaktad\u0131r. Ancak bu anla\u015fman\u0131n z\u0131mni olarak yap\u0131lmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr (TTK md.783). \u00d6rne\u011fin; bankan\u0131n m\u00fc\u015fterisinin talebi ile \u00e7ek defteri vermesi ya da \u00e7ek defterini m\u00fc\u015fterisine kendili\u011finden g\u00f6ndermesi veya ke\u015fide edilen \u00e7eki anla\u015fma olmamas\u0131na ra\u011fmen \u00f6demesi, z\u0131mni bir anla\u015fma oldu\u011funu g\u00f6sterir. 10
MUHATAP BANKANIN \u00d6DEME Y\u00dcK\u00dcML\u00dcL\u00dc\u011e\u00dc
-\u00c7EK\u0130N \u00d6DENMEK \u00dcZERE \u0130BRAZI
-\u0130BRAZ KURUMU<\/strong>
T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun 645. Maddesine g\u00f6re, k\u0131ymetli evrak \u00f6yle senetlerdir ki, bunlar\u0131n i\u00e7erdikleri hak, senetten ayr\u0131 olarak ileri s\u00fcr\u00fclemedi\u011fi gibi ba\u015fkalar\u0131na da devredilemez. \u00c7ekin \u00f6denebilmesi i\u00e7in muhataba sunulmas\u0131 gerekir. Hak ile senet b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f oldu\u011fundan, hak senetten ayr\u0131 olarak talep edilemez. Bu a\u00e7\u0131dan \u00e7ek \u00f6deme amac\u0131 ile muhatap bankaya ibraz edilir.
K\u0131ymetli evraktan do\u011fan borcun ifas\u0131 ile adi para bor\u00e7lar\u0131n\u0131n ifas\u0131 aras\u0131nda ifa yeri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir fark bulunmaktad\u0131r. Adi para bor\u00e7lar\u0131, Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 89. Md. gere\u011fi, alacakl\u0131n\u0131n \u00f6deme zaman\u0131ndaki yerle\u015fim yerinde \u00f6denmekte iken; k\u0131ymetli evraktan do\u011fan bor\u00e7, bor\u00e7lunun yerle\u015fim yerinde \u00f6denir. Bu durum, \u00e7ekin iktisadi mahiyeti itibariyle h\u0131zl\u0131 devir yetene\u011fine sahip olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. \u00c7ek hamilinin, ciro yolu ile bir\u00e7ok kez de\u011fi\u015fti\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda; alacakl\u0131 hakk\u0131nda dahi tam bilgisi olmayan bor\u00e7lunun, borcunu alacakl\u0131n\u0131n yerle\u015fim yerinde ifa etmesini beklemek \u00e7ek kullan\u0131m\u0131n\u0131n amac\u0131na da ayk\u0131r\u0131d\u0131r.
\u0130BRAZ YETK\u0130L\u0130S\u0130
<\/strong>Kanunun arad\u0131\u011f\u0131 anlamda ge\u00e7erli bir ibrazdan s\u00f6z edebilmek i\u00e7in, ibraz\u0131n; ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde \u00f6denmek \u00fczere, hak sahibi hamil taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Hamile yaz\u0131l\u0131 olan \u00e7eklerde, \u00e7eki muhatap bankaya sunan ki\u015fi hak sahibi hamil olarak kabul edilir.
Nama yaz\u0131l\u0131 \u00e7eklerde, muhatap banka, ancak \u00e7ekin hamili bulunan ve senette ad\u0131 yaz\u0131l\u0131 olan veya onun hukuki halefi oldu\u011funu ispat eden ki\u015filere \u00f6deme yapabilir. 11
Bu husus ispat edilemedi\u011fi halde \u00f6demede bulunan muhatap banka, \u00e7ekin hakiki sahibi oldu\u011funu ispat eden bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fahsa kar\u015f\u0131 borcundan kurtulmu\u015f olmaz.12 Bu itibarla, muhatap bankaya \u00f6deme i\u00e7in ibrazda bulunan kimsenin, \u00e7ek \u00fczerinde ger\u00e7ekten alacakl\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesi gerekmektedir.
Emre yaz\u0131l\u0131 \u00e7eklerde, \u00e7eki \u00f6deme i\u00e7in muhatap bankaya ibraz eden kimsenin, ibraza yetkili olup olmad\u0131\u011f\u0131, cirolar aras\u0131nda d\u00fczenli bir tesels\u00fcl\u00fcn mevcut olup olmamas\u0131na g\u00f6re belirlenir. Bu itibarla, bir \u00e7eki \u00f6deme i\u00e7in muhatap bankaya ibraz eden kimse, en az\u0131ndan \u015feklen yetkili hamil olmal\u0131d\u0131r.
\u0130BRAZIN YAPILACA\u011eI MUHATAP
<\/strong>\u00c7ek \u201c\u00f6deme yerinde\u201d muhataba ibraz edilir. Temel kural budur. \u00d6deme yeri \u00e7ekte g\u00f6sterilmemi\u015fse, muhatap bankan\u0131n ticaret unvan\u0131 yan\u0131nda g\u00f6sterilen yerde senedin ibraz\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Muhatab\u0131n ad\u0131 yan\u0131nda birden fazla yer g\u00f6sterildi\u011fi takdirde ise, \u00e7ek, ilk g\u00f6sterilen yerde ibraz olunur. B\u00f6yle bir a\u00e7\u0131kl\u0131k ve ba\u015fka bir kay\u0131t da yer alm\u0131yorsa, \u00e7ek muhatab\u0131n i\u015f merkezinin bulundu\u011fu yerde ibraz edilir
5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ek Kanunu\u2019nun 3. Maddede g\u00f6re, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunan \u00e7ek, hesab\u0131n bulundu\u011fu muhatap bankan\u0131n herhangi bir \u015fubesine ibraz edildi\u011finde hamilin varsa vergi kimlik numaras\u0131 saptand\u0131ktan sonra \u00f6denir. Ancak \u00e7ek, hesab\u0131n bulundu\u011fu \u015fubeden ba\u015fka bir \u015fubeye ibraz edildi\u011finde, o \u015fubece kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sorulmak suretiyle \u00f6denir. Bu h\u00fck\u00fcmden de a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, Kanun, muhatap banka ifadesinden \u00e7eke konu hesab\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 banka t\u00fczel ki\u015fili\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fczenlemi\u015ftir.
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, muhatap bankan\u0131n t\u00fcm \u015fubelerinin; \u2018\u2019\u00e7ekin ibraz edilece\u011fi muhatap\u2019\u2019 kavram\u0131na d\u00e2hil oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, muhatab\u0131n \u00e7ek ile i\u015fleyen hesab\u0131n bulundu\u011fu \u015fube d\u0131\u015f\u0131ndaki herhangi bir \u015fubesine ibraz\u0131 da, ge\u00e7erli bir ibraz\u0131n t\u00fcm hukuki sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 do\u011furacakt\u0131r.
TAKAS ODASI
<\/strong>\u00c7ekin muhataba ibraz\u0131 kural\u0131n\u0131n istisnas\u0131 olan \u00e7ekin takas odas\u0131na ibraz\u0131, \u00f6deme i\u00e7in ibraz yerine ge\u00e7er. (TTK Md. 798) Kanunun bu a\u00e7\u0131k d\u00fczenlemesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, takas odas\u0131n\u0131n yasal ibraz yeri olarak kabul\u00fc gerekmektedir. Buna g\u00f6re, bir takas odas\u0131n\u0131n, \u00e7ek zaman\u0131nda teslim edildi\u011fi halde \u00f6denmedi\u011fini tespit eden tarihli bir beyan\u0131yla, sabit bulundu\u011fu takdirde hamil; cirantalar, d\u00fczenleyen ve di\u011fer \u00e7ek bor\u00e7lular\u0131na kar\u015f\u0131 ba\u015fvurma haklar\u0131n\u0131 kullanabilir.
\u0130BRAZ S\u00dcRELER\u0130
<\/strong>\u00c7ekin, muhatap bankaya veya takas odas\u0131na \u00f6denmek \u00fczere ibraz\u0131 i\u00e7in kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olan s\u00fcrelere \u2018\u2019ibraz s\u00fcresi\u2019\u2019 denir. \u0130braz\u0131n b\u00fct\u00fcn hukuki sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n do\u011furabilmesi, ibraz s\u00fcresinin ge\u00e7memi\u015f olmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130braz s\u00fcreleri TTK ile ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak belirlenmi\u015ftir.
Bir \u00e7ek, d\u00fczenlendi\u011fi yerde \u00f6denecekse on g\u00fcn; d\u00fczenlendi\u011fi yerden ba\u015fka bir yerde \u00f6denecekse bir ay i\u00e7inde muhataba ibraz edilmelidir. \u00d6denece\u011fi \u00fclkeden ba\u015fka bir \u00fclkede d\u00fczenlenen \u00e7ek, d\u00fczenlenme yeri ile \u00f6deme yeri ayn\u0131 k\u0131tada ise bir ay ve ayr\u0131 k\u0131talarda ise \u00fc\u00e7 ay i\u00e7inde muhataba ibraz edilmelidir. Bu bak\u0131mdan, bir Avrupa \u00fclkesinde d\u00fczenlenip de Akdeniz\u2019e sahili bulunan bir \u00fclkede \u00f6denecek olan ve ayn\u0131 \u015fekilde Akdeniz\u2019e sahili olan bir \u00fclkede d\u00fczenlenip bir Avrupa \u00fclkesinde \u00f6denmesi gereken \u00e7ekler ayn\u0131 k\u0131tada d\u00fczenlenmi\u015f ve \u00f6denmesi \u015fart k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r.
\u00c7EK\u0130N \u00d6DENME US\u00dcL\u00dc
<\/strong>\u00c7ekle \u00f6deme, senette yaz\u0131l\u0131 belli miktar paran\u0131n muhatap banka veya senet bor\u00e7lular\u0131ndan biri taraf\u0131ndan senet alacakl\u0131s\u0131na eda edilmesidir. \u00c7ekte, birbirinden farkl\u0131 birtak\u0131m \u00f6deme \u015fekilleri \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunlar\u0131n her biri, baz\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131 kars\u0131lar. Genellikle, emniyet ve kolayl\u0131k sa\u011flamak d\u00fc\u015f\u00fcncesinden hareketle tesis edilen bu \u00f6deme \u015fekilleri, Cenevre Yeknesak \u00c7ek Kanunu\u2019nda h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015f, oradan da \u0130svi\u00e7re Bor\u00e7lar Kanunu\u2019na ve dolay\u0131s\u0131yla da T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
NAKDEN \u00d6DEME
<\/strong>\u00c7ekin ibraz\u0131nda hemen \u00f6denmesi ola\u011fan yoldur. Hamil, \u00e7eki muhatap bankaya \u00f6deme i\u00e7in ibraz etti\u011finde \u00e7ekte yaz\u0131l\u0131 tutar\u0131 nakden al\u0131r ve TTK.nun 789\/4. Md. gere\u011fi cirolu \u00e7eki makbuz h\u00fckm\u00fcnde muhatap bankaya b\u0131rak\u0131r.
\u00c7\u0130ZG\u0130L\u0130 \u00c7EK ARACILI\u011eIYLA \u00d6DEME
<\/strong>\u00d6zellikle emre ve hamiline yaz\u0131l\u0131 \u00e7eklerle kay\u0131p ve \u00e7al\u0131nmaya dayal\u0131 riskleri asgariye indirmek amac\u0131yla d\u00fczenlenen \u00f6deme \u015fekillerinden biri de \u00e7izgili \u00e7ek ile \u00f6demedir. TTK, \u00e7izgili bir \u00e7ekte gerek muhatap gerek \u00e7ekin tahsile verilece\u011fi banka a\u00e7\u0131s\u0131ndan; i\u015flem yap\u0131labilecek ki\u015filerin \u00e7evresi s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f b\u00f6yle bir \u00e7ekin herhangi bir hamil de\u011fil, sadece bankas\u0131n\u0131n \u201cm\u00fc\u015fteri\u201d s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan, dolay\u0131s\u0131yla en az\u0131ndan kimli\u011fi ve adresi konusunda emin bilgiye sahip olunan bir ki\u015fi taraf\u0131ndan tahsile verilece\u011fi veya \u00f6denmek \u00fczere ibraz edilebilece\u011fi h\u00fckm\u00fcn\u00fc i\u00e7ermektedir. Bir \u00e7ekin \u00e7izilmesinin temelde iki hukuki sonucu vard\u0131r. Bunlardan ilki \u00e7izgili bir \u00e7ekin muhatap taraf\u0131ndan ancak bir bankaya ya da kendi m\u00fc\u015fterisine \u00f6denebilmesi, ikincisi ise bankalar\u0131n \u00e7izgili bir \u00e7eki ancak kendi m\u00fc\u015fterilerinden ya da bir bankadan iktisap edebilmesi ve sadece onlar\u0131n hesab\u0131na tahsil edebilmesidir.
Bir \u00e7ekin d\u00fczenleyeni veya hamili onu, TTK 804 \u00fcnc\u00fc maddede g\u00f6sterilen sonu\u00e7lar\u0131 do\u011furmak \u00fczere \u00e7izebilir. \u00c7ekin \u00e7izilmesi, \u00e7ekin \u00f6n y\u00fcz\u00fcne birbirine paralel iki \u00e7izgi \u00e7ekilerek yap\u0131l\u0131r.
\u00c7ek, genel veya \u00f6zel olarak \u00e7izilebilir. \u0130ki \u00e7izgi aras\u0131na hi\u00e7bir ibare konmam\u0131\u015f veya \u201cbanka\u201d kelimesi veya buna benzer bir ibare konmu\u015f ise \u00e7ek, genel olarak \u00e7izilmi\u015f demektir. \u0130ki \u00e7izgi aras\u0131na belirli bir bankan\u0131n ticaret unvan\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015f ise \u00e7ek, \u00f6zel olarak \u00e7izilmi\u015f demektir. 17
Genel \u00e7izgi \u00f6zel \u00e7izgiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir; \u00f6zel \u00e7izgi genel \u00e7izgiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclemez. \u00c7izgilerin veya zikredilen bankan\u0131n ticaret unvan\u0131n\u0131n silinmesi h\u00fck\u00fcms\u00fcz say\u0131l\u0131r.
Genel olarak \u00e7izilen bir \u00e7ek, muhatap taraf\u0131ndan ancak bir bankaya veya muhatab\u0131n bir m\u00fc\u015fterisine \u00f6denebilir.
\u00d6zel olarak \u00e7izilen bir \u00e7ek, muhatap taraf\u0131ndan ancak ticaret unvan\u0131 g\u00f6sterilen bankaya veya bu banka muhatap ise onun m\u00fc\u015fterisine \u00f6denebilir. Ticaret unvan\u0131 g\u00f6sterilen banka, bedelin tahsili i\u015fini di\u011fer bir bankaya b\u0131rakabilir.
Bir banka, \u00e7izgili \u00e7eki, ancak m\u00fc\u015fterilerinden veya di\u011fer bir bankadan iktisap edebilir. Ayn\u0131 \u015fekilde onu, s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en ki\u015filerden ba\u015fkalar\u0131 hesab\u0131na tahsil edemez.
\u00c7ek, birden fazla \u00f6zel olarak \u00e7izilmi\u015f ise, muhatab\u0131n bu \u00e7eki \u00f6deyebilmesi i\u00e7in \u00e7ekin ikiden fazla \u00e7izilmemi\u015f olmas\u0131 ve \u00e7izgilerden birinin, \u00e7ekin bir takas odas\u0131 taraf\u0131ndan tahsil edilebilmesi amac\u0131 ile yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Aksi halde, ayk\u0131r\u0131 hareket eden muhatap veya banka, \u00e7ek bedelini a\u015fmamak \u00fczere, olu\u015fan zarardan sorumludur.
MAHSUP \u00c7EK\u0130 \u0130LE \u00d6DEME
<\/strong>Nakdi tediyelerin olumsuzluklar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek ve para naklinden tasarruf temin etmek gibi ama\u00e7larla \u00e7ekin nakden \u00f6denmesi men edilebilir. B\u00f6ylece de, hi\u00e7bir \u015fekilde nakdi tediyede bulunulmaks\u0131z\u0131n, herhangi bir muameleyi tamamlamak m\u00fcmk\u00fcn olur. Bu ama\u00e7la da, mahsup \u00e7eki kullan\u0131lmaktad\u0131r.
Bir \u00e7ekin d\u00fczenleyeni veya hamili \u00e7ekin \u00f6n y\u00fcz\u00fcne \u201chesaba ge\u00e7irilecektir\u201d kayd\u0131n\u0131 veya buna benzer bir ibareyi yazarak \u00e7ekin nakden \u00f6denmesini \u00f6nleyebilir. Bu takdirde \u00e7ek, muhatap taraf\u0131ndan ancak hesaba alacak kayd\u0131, takas, hesap nakli suretiyle kayden \u00f6denebilir. Bu kay\u0131tlar \u00f6deme yerine ge\u00e7er.
\u00d6DEME YERLER\u0130
<\/strong>5941 Say\u0131l\u0131 Kanunun 3. Md. ile ibraz s\u00fcresi i\u00e7erisinde \u00f6deme i\u00e7in muhatap bankaya ibraz\u0131 halinde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunan \u00e7ekler i\u00e7in \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130braz\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 muhatab\u0131n t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan birtak\u0131m ihtimaller do\u011fmaktad\u0131r.
HESABIN OLDU\u011eU BANKA \u015eUBES\u0130NCE \u00d6DEME YAPILMASI
<\/strong>Muhatap banka \u00e7ekin kendisine ibraz edildi\u011fi anda \u00f6demeyi yapabilmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00e7ekte belli hususlar\u0131 incelemekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu zorunluluk muhatap bankan\u0131n basiretli bir tacir gibi davranma y\u00fck\u00fcm\u00fcnden kaynakland\u0131\u011f\u0131 (TTK Md. 18 ve5941 Say\u0131l\u0131 Kanun Md. 2) gibi \u00e7eke ili\u015fkin \u00f6zel h\u00fck\u00fcmlerden (TTK Md. 801) gibi de kaynaklanmaktad\u0131r.
MUHATAP BANKANIN \u00c7EK\u0130 \u0130NCELEME Y\u00dcK\u00dcML\u00dcL\u00dc\u011e\u00dc
<\/strong>Yarg\u0131tay\u2019a g\u00f6re itibar ve itimat kurumlar\u0131 olan bankalar, TTK. nun 18\/2 maddesi gere\u011fi her zaman basiretli bir tacir gibi hareket etmek zorundad\u0131rlar. Muhatap bankan\u0131n s\u00fcresi i\u00e7inde ibraz edilen bir \u00e7eki hamiline \u00f6deyebilmesi i\u00e7in, her \u015feyden \u00f6nce \u00e7ekin TTK. nun \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zorunlu unsurlar\u0131 ta\u015f\u0131yor olmas\u0131 gerekir. Aksi takdirde ibraz edilen senet \u00e7ek h\u00fckm\u00fcnde say\u0131lmayaca\u011f\u0131ndan; muhatap banka b\u00f6yle bir senedin bedelini \u00f6derse ke\u015fideciye kar\u015f\u0131 sorumlu olur. Bu sebeple kendisine \u00e7ek ibraz edilen banka, \u00f6ncelikle onun \u00e7ek niteli\u011fini ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmal\u0131d\u0131r.
Bankan\u0131n, ibraz edileni \u00e7ek olarak tespit etmesinin ard\u0131ndan; \u00e7ekin s\u00fcresinde ibraz edilip edilmedi\u011fini kontrol etmesi gerekmektedir. Gerek muhatap bankan\u0131n \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn gerekse hamilin m\u00fcracaat hakk\u0131n\u0131 kullanabilme hakk\u0131n\u0131n en \u00f6nemli kriteri, \u00e7ekin s\u00fcresinde ibraz edilmesidir. Bu sebeple banka, \u00e7ekin ke\u015fide ve \u00f6deme yerlerine g\u00f6re TTK 796. Maddesinde belirlenmi\u015f s\u00fcreler i\u00e7inde \u00e7ekin ibraz edilip edilmedi\u011fine dikkat etmelidir. \u0130braz s\u00fcresi ge\u00e7mi\u015fse, banka \u00e7ek bedelini \u00f6demekle m\u00fckellef de\u011fildir.
Banka, \u00e7ek \u00fczerinde silinti ya da kaz\u0131nt\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, rakam ve yaz\u0131 ile yaz\u0131lm\u0131\u015f olan mebla\u011flar\u0131n birbirine uyup uymad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7ek numaralar\u0131n\u0131n tesels\u00fcl edip etmedi\u011fini de incelemelidir.
Keza, \u00e7ek \u00fczerindeki imzan\u0131n ke\u015fideciye ait olup olmad\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131nda, bu imzan\u0131n hesap kartonundaki y\u00e2da \u00e7ek anla\u015fmas\u0131ndaki imzaya uyup uymad\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c7ek ke\u015fidecisinin, t\u00fczel ki\u015filik olmas\u0131 durumunda; t\u00fczel ki\u015fi unvan\u0131n\u0131n \u00e7ekte yer al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131, ke\u015fide eden ki\u015fiye kambiyo senedi tanzimi konusunda \u00f6zel yetki verilip verilmedi\u011fi, ke\u015fideci imzas\u0131n\u0131n sirk\u00fclere uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131 tetkik edilmelidir. Muhatap banka \u00e7ekte cirolar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde, ciro silsilesinin d\u00fczenli olarak devam etti\u011fini incelemek zorundad\u0131r. Ancak,
Bankan\u0131n cirolardaki imzalar\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini ara\u015ft\u0131rmak gibi bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bulunmamaktad\u0131r.
KAR\u015eILIK VE \u00c7EK ANTLA\u015eMASININ TESP\u0130T\u0130
<\/strong>\u00c7ekin muhatap bankaca ke\u015fidecinin nam ve hesab\u0131na \u00f6denebilmesi i\u00e7in, ke\u015fideci ile muhatap banka aras\u0131nda ge\u00e7erli bir \u00e7ek anla\u015fmas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 da \u015fartt\u0131r. Keza, bankan\u0131n \u00f6demede bulunabilmesi i\u00e7in usulen kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n bankada mevcut olmas\u0131 gerekir. Ge\u00e7erli bir \u00e7ek anla\u015fmas\u0131n\u0131n mevcut olmamas\u0131 veya kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n k\u0131smen dahi bulunmamas\u0131 bir \u00f6deme engelidir. Bu sebeple ibraz edilen \u00e7ekin ke\u015fidecisi ile muhatap banka aras\u0131nda \u00e7ek anla\u015fmas\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve ibraz edilen \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n da ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 zorunludur.
ME\u015eRU HAM\u0130L\u0130N VE VERG\u0130 K\u0130ML\u0130K NOSUNUN TESP\u0130T\u0130
<\/strong>\u00c7eki ibraz edenin, \u00e7ekin yetkili hamili olmas\u0131 ve bu ki\u015finin h\u00fcviyetinin tespit edilmesi de muhatap bankan\u0131n inceleme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde m\u00fctalaa edilmesi gereken bir husustur. Bu konuda, yetkili hamilin belirlenmesi, \u00e7ekin nama, emre veya hamiline yaz\u0131lmas\u0131 durumlar\u0131na g\u00f6re \u00e7e\u015fitlilik arz eder.
Hamilin vergi kimlik numaras\u0131n\u0131n tespiti ise, 5941 say\u0131l\u0131 Kanunun 3. maddesinde; muhatap bankaya, hamilin vergi kimlik numaras\u0131n\u0131n saptanmas\u0131na y\u00f6nelik bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck de getirilmi\u015ftir. Muhatap bankan\u0131n bu h\u00fck\u00fcm uyar\u0131nca hamilin vergi kimlik numaras\u0131n\u0131 saptamas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi de inceleme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir.
\u00d6DEME ENGEL\u0130 OLUP OLMADI\u011eINI ARA\u015eTIRMA Y\u00dcK\u00dcML\u00dcL\u00dc\u011e\u00dc
<\/strong>Muhatap banka, \u00f6deme i\u00e7in ibraz halinde; herhangi bir \u00f6deme engeli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ara\u015ft\u0131rmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. \u00c7ekten cayma, ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, rehin vb. sebeplerle bankan\u0131n \u00e7eki \u00f6dememe y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc oldu\u011funa g\u00f6re, bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yerine getirebilmek ad\u0131na \u00f6deme engeli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ara\u015ft\u0131rma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc mevcuttur.
\u00c7EK HESABININ BULUNDU\u011eU \u015eUBEDEN BA\u015eKACA \u015eUBEYE \u0130BRAZ
-PROV\u0130ZYONLU \u00d6DEME<\/strong>
\u00c7ek, hesab\u0131n bulundu\u011fu \u015fubeden ba\u015fka bir \u015fubeye ibraz edildi\u011finde, o \u015fubece kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sorulmak suretiyle \u00f6denir.20 Banka imza kontrol\u00fc yapamamas\u0131na ra\u011fmen, hamilin g\u00fcvenilir ki\u015fi olmas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak, \u00e7ek bedelini \u00f6der. \u00c7ekin provizyon sonunda kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131 halinde, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek h\u00fck\u00fcmleri gere\u011fi i\u015flem yap\u0131l\u0131r.
PROV\u0130ZYONSUZ \u00d6DEME
<\/strong>\u00c7ekin, hesab\u0131n bulundu\u011fu \u015fubeden ba\u015fka bir \u015fubeye ibraz edildi\u011finde, o \u015fubece \u2018\u2019kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sorulmak suretiyle\u2019\u2019 \u00f6denece\u011fini ifade etmi\u015ftik. Ancak, \u00e7ekin provizyon al\u0131nmaks\u0131z\u0131n \u00f6denmesi tamamen \u00e7ekin ibraz edildi\u011fi banka \u015fubesinin inisiyatifinde olup; b\u00f6yle bir \u00f6deme de ge\u00e7erli bir \u00f6demenin t\u00fcm h\u00fck\u00fcm ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 do\u011furur. Genellikle bankalar \u00e7ok itibarl\u0131 m\u00fc\u015fterilerine \u00e7ek bedelini her an geri alabilecekleri inanc\u0131 ile provizyonsuz \u00f6demede bulunurlar.
KISM\u0130 \u00d6DEME
<\/strong>D\u00fczenleyen, muhatap nezdinde \u00e7ekin ancak bir k\u0131s\u0131m kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 haz\u0131r bulundurdu\u011fu takdirde, muhatap, bu tutar\u0131 \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Muhatap bankan\u0131n kanunen \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu tutar d\u00e2hil k\u0131sm\u00ee \u00f6deme h\u00e2linde, \u00e7ekin \u00f6n ve arka y\u00fcz\u00fcn\u00fcn onayl\u0131 fotokopisi \u00fccretsiz olarak hamile verilir. \u00c7ek hamili, bu fotokopiyle m\u00fcracaat bor\u00e7lular\u0131na veya kambiyo senetleri hakk\u0131ndaki takip usullerine ba\u015fvurabilece\u011fi gibi, Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na \u201ctalepte\u201d bulunurken dilek\u00e7esine bu fotokopiyi ekleyebilir ve bunu icra daireleri ile mahkemelerde ispat arac\u0131 olarak kullanabilir. Mahkeme veya icra dairesinin istemi h\u00e2linde \u00e7ekin asl\u0131 bu mercilere g\u00f6nderilir.
K\u0131smi \u00f6demeyi reddeden hamil, reddetti\u011fi miktar oran\u0131nda m\u00fcracaat hakk\u0131n\u0131 kaybetse de, bu durum ibraz\u0131 ge\u00e7ersiz k\u0131lmaz.
KAR\u015eILIKSIZ \u00c7EK\u0130N \u00d6DENMES\u0130
<\/strong>Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmayan bir \u00e7ekin de muhatap bankaca \u00f6denmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu \u00f6deme ge\u00e7erli bir \u00f6demedir; dolay\u0131s\u0131yla, hamile, ke\u015fideciye kar\u015f\u0131 hukuki ve cezai a\u00e7\u0131dan herhangi bir yapt\u0131r\u0131m uygulama hakk\u0131 tan\u0131maz. Ancak, vek\u00e2letsiz i\u015f g\u00f6rme esaslar\u0131 d\u00e2hilinde, havale ili\u015fkisi i\u00e7inde, ke\u015fideci lehine kredi a\u00e7mak suretiyle vb. durumlarda bankan\u0131n, kar\u015f\u0131l\u0131k olmamas\u0131na ra\u011fmen \u00f6deme yapmas\u0131 halinde, ke\u015fideciye kar\u015f\u0131 ba\u015fvuruda bulunma hakk\u0131 mevcuttur. Banka, bu hakk\u0131n\u0131 genel h\u00fck\u00fcmler dairesinde kullanabilecektir.
Muhatap Bankan\u0131n Kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00c7\u0131kan Her Bir \u00c7ek Yapra\u011f\u0131 \u0130\u00e7in \u00d6demekle Y\u00fck\u00fcml\u00fc Oldu\u011fu Tutar Muhatap banka, ibraz eden d\u00fczenleyici d\u0131\u015f\u0131ndaki hamile, s\u00fcresinde ibraz edilen her \u00e7ek yapra\u011f\u0131 i\u00e7in;
\u201cBankan\u0131n sorumlu oldu\u011fu miktar
MADDE 4- (1) Muhatap banka, ibraz eden d\u00fczenleyici d\u0131\u015f\u0131ndaki hamile, s\u00fcresinde ibraz edilen her \u00e7ek yapra\u011f\u0131 i\u00e7in;
a) Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n hi\u00e7 bulunmamas\u0131 halinde,
1) \u00c7ek bedeli binikiy\u00fcz T\u00fcrk Liras\u0131 veya \u00fczerinde ise binikiy\u00fcz T\u00fcrk Liras\u0131,
2) \u00c7ek bedeli binikiy\u00fcz T\u00fcrk Liras\u0131 n\u0131n alt\u0131nda ise \u00e7ek bedelini,
b) Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n k\u0131smen bulunmas\u0131 halinde,
1) \u00c7ek bedeli binikiy\u00fcz T\u00fcrk Liras\u0131 veya alt\u0131nda ise \u00e7ek bedelini a\u015fmamak ko\u015fuluyla, k\u0131smi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 binikiy\u00fcz T\u00fcrk Liras\u0131 na tamamlayacak bir miktar\u0131,
2) \u00c7ek bedeli binikiy\u00fcz T\u00fcrk Liras\u0131n\u0131n \u00fczerinde ise \u00e7ek bedelini a\u015fmamak ko\u015fuluyla, k\u0131smi kar\u015f\u0131l\u0131\u011fa ilave olarak binikiy\u00fcz T\u00fcrk Liras\u0131n\u0131
\u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.\u201d
\u201cGE\u00c7\u0130C\u0130 MADDE 2 \u2013 (1) Bu Tebli\u011fden \u00f6nce yay\u0131mlanan Tebli\u011flere g\u00f6re bast\u0131r\u0131lan \u00e7eklerden \u00f6t\u00fcr\u00fc muhatap banka, s\u00fcresinde ibraz edilen \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 halinde her \u00e7ek yapra\u011f\u0131 i\u00e7in yediy\u00fcz T\u00fcrk Liras\u0131 na kadar ve k\u0131smen kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 halinde ise bu miktar\u0131 her \u00e7ek yapra\u011f\u0131 i\u00e7in yediy\u00fcz T\u00fcrk Liras\u0131na tamamlayacak bi\u00e7imde \u00f6deme yapmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.\u201d24
Bu husus, hesap sahibi ile muhatap banka aras\u0131nda \u00e7ek defterinin teslimi s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f olan d\u00f6n\u00fclemeyecek bir gayri nakd\u00ee kredi s\u00f6zle\u015fmesi h\u00fckm\u00fcndedir.
MUHATAP BANKANIN \u00d6DEME Y\u00dcK\u00dcML\u00dcL\u00dc\u011e\u00dcN BULUNMADI\u011eI HALLER
<\/strong>Muhatap banka, ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde \u00e7eki \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr ve haks\u0131z olarak \u00f6dememe halinde de hamile kars\u0131 sorumludur. Muhatap bankan\u0131n \u00e7eki \u00f6dememesi hakl\u0131 sebeplere de dayanabilir. Bu sebepler aras\u0131nda; senedin \u00e7ek h\u00fckm\u00fcnde say\u0131lmamas\u0131, ibraz edenin yetkili hamili olmamas\u0131, \u00e7ekin sahte veya tahrif edilmi\u015f olmas\u0131, 18.2.2009 tarih ve 5838 say\u0131l\u0131 tarihli yasadan \u00f6nce ibraz edilen \u00e7ekler i\u00e7in \u00f6deme yasa\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, ge\u00e7erli bir \u00e7ek anla\u015fmas\u0131n\u0131n mevcut olmamas\u0131, \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olmas\u0131, \u00e7ekteki imzan\u0131n hesap kartonundakinden farkl\u0131 olmas\u0131, hesap \u00fczerinde rehin, haciz veya ihtiyati tedbir bulunmas\u0131, ibraz s\u00fcresinin ge\u00e7mesi, \u00e7ekten cay\u0131lmas\u0131, \u00e7izgili \u00e7ek ve mahsup \u00e7ekine has \u00f6zel durumlar\u0131n bulunmas\u0131 \u00f6rnek olarak say\u0131labilir. Bu ve benzeri sebeplerle \u00e7ekin hamile \u00f6denmemesi halinde hamilin m\u00fcracaat hakk\u0131 bulunmaktad\u0131r.
\u00c7EKTEN CAYMA
<\/strong>\u00c7ekten cayma TTK 711. maddede d\u00fczenlenmi\u015ftir.
\u201c\u00c7ekten cayma, ancak ibraz m\u00fcddeti ge\u00e7tikten sonra h\u00fck\u00fcm ifade eder.
\u00c7ekten cay\u0131lmam\u0131\u015fsa, muhatap, ibraz m\u00fcddetinin ge\u00e7mesinden sonra dahi \u00e7eki \u00f6deyebilir.\u201d25
TTK 711\/1\u2019e g\u00f6re ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde \u00e7ekten cayma s\u00f6z konusu de\u011fildir. \u0130braz s\u00fcresi ge\u00e7tikten sonra \u00e7ekten cay\u0131labilir. \u0130braz s\u00fcresi i\u00e7inde \u00e7ekten cayman\u0131n ancak ibraz s\u00fcresi ge\u00e7tikten sonra h\u00fck\u00fcm ifade edece\u011fi kural\u0131 emredici midir?
\u00c7ekten cayman\u0131n ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde h\u00fck\u00fcm ifade etmeyece\u011fi kural\u0131n\u0131n emredici olmad\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. \u0130braz s\u00fcresi i\u00e7inde \u00e7ekten cay\u0131lm\u0131\u015f ve buna kar\u015f\u0131n muhatap banka cayma beyan\u0131na uymayarak \u00e7ek hamiline \u00f6deme yapm\u0131\u015fsa, muhatap bankan\u0131n bu \u00f6deme dolay\u0131s\u0131yla ke\u015fideciye kar\u015f\u0131 herhangi bir sorumlulu\u011fu olmayacakt\u0131r. \u0130braz s\u00fcresi ise TTK 708 inci maddesine g\u00f6re ke\u015fide tarihinden itibaren 10 g\u00fcnd\u00fcr.
\u00c7ekten cayma i\u015fleminin muhtevas\u0131, kendisi taraf\u0131ndan ke\u015fide edilip tedav\u00fcle sokulan \u00e7ekin \u00f6denmemesi istemidir. Ke\u015fidecinin bu i\u015flemi muhataba y\u00f6nelerek \u00e7ek anla\u015fmas\u0131ndan kaynaklanan yetkisine dayan\u0131larak yap\u0131lmaktad\u0131r. Ke\u015fideci \u00e7ekin kendisinden caymamakta sadece muhataba verdi\u011fi \u00f6deme yetkisini geri almaktad\u0131r. \u00c7ekten caymada korunan taraf ke\u015fidecidir ve ke\u015fidecinin lehtarla ili\u015fkisinden kaynaklanan ve def\u2019i dermeyan\u0131na imk\u00e2n verdi\u011fine inand\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn sebepler caymaya dayanak olu\u015fturabilir. Kar\u015f\u0131 edimin ay\u0131pl\u0131 olmas\u0131 veya ba\u015fka bir sebepten alacakl\u0131 olmas\u0131 gibi. Lehtar ve cirantalar cayma halinde genel h\u00fck\u00fcmler yoluyla alacaklar\u0131n\u0131 tahsil edeceklerdir.
Ke\u015fidecinin cayma hakk\u0131n\u0131 kullan\u0131rken herhangi bir gerek\u00e7e ve neden g\u00f6stermesi zorunlu de\u011fildir. Cayma yaz\u0131l\u0131 veya s\u00f6zl\u00fc bir \u015fekilde yap\u0131labilir. Cayman\u0131n yaz\u0131l\u0131 olarak yap\u0131lmas\u0131 ke\u015fidecinin \u00e7ekten cayd\u0131\u011f\u0131 yolundaki iddias\u0131n\u0131n ispat\u0131nda delil te\u015fkil etmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem arz etmektedir.
\u00c7ekten cayma tek tarafl\u0131 varmas\u0131 gereken bir beyand\u0131r ve muhataba ula\u015f\u0131nca h\u00fck\u00fcm do\u011furacakt\u0131r. Bu nedenle bankan\u0131n ne ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde ne de ibraz s\u00fcresi ge\u00e7tikten sonra cayman\u0131n hakl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermeye takdir hakk\u0131 yoktur. Muhatap ibraz s\u00fcresinden sonra caymaya ra\u011fmen hamile \u00f6deme yaparsa bu miktar\u0131 ke\u015fideciye bor\u00e7 kaydedemeyecektir. \u0130braz s\u00fcresinden sonra cayma nedeniyle \u00e7eki \u00f6demeyen bankan\u0131n sorumlulu\u011fu yoktur.
Ge\u00e7erli bir cayma beyan\u0131 varsa ke\u015fidecinin caymas\u0131 ile lehtar ve cirantalar\u0131n haklar\u0131 aynen devam etmekle beraber sadece kambiyo hukuku \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7ekin muhatap taraf\u0131ndan \u00f6denmesini isteyebilme hakk\u0131 ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Zira ibraz s\u00fcresinin ge\u00e7mesi hamilin ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n kayb\u0131na yol a\u00e7ar. Ancak \u00e7ekten cay\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, temel bor\u00e7 ili\u015fkisinden do\u011fan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ortadan kald\u0131rmayaca\u011f\u0131ndan hamil bu ili\u015fkiye dayanmak suretiyle genel h\u00fck\u00fcmlere g\u00f6re ke\u015fideciyi takip edebilecektir.
SONU\u00c7
<\/strong>K\u0131ymetli evraklardan \u00e7ek halen en s\u0131k ve g\u00fcvenilir \u015fekilde \u00fclkemizde kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7ek muhataba ba\u011fl\u0131 bir \u00f6deme arac\u0131 oldu\u011fundan \u00e7ekin tedav\u00fcl\u00fc ve ekonomik sistem i\u00e7inde yer almas\u0131nda temel unsur muhatap bankalard\u0131r. \u00c7ek in \u00f6deme i\u00e7in ibraz\u0131 ile birlikte muhatap bankan\u0131n, \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc d\u00e2hil birtak\u0131m y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri do\u011far. Muhatap bankan\u0131n, \u00e7ek bedelini \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda, s\u00fcresinde ibraz edilen ve k\u0131smen ya da tamamen kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kan \u00e7eklerde, her \u00e7ek yapra\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu bir tutar vard\u0131r.
Ancak \u00e7ek karnesi vererek bir nevi kefil olan bankan\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck say\u0131labilecek bu tutarlar\u0131 \u00f6deyerek sorumluktan kurtulmas\u0131 hayat\u0131n ola\u011fan ak\u0131\u015f\u0131na uygun olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.
Genel olarak 5941 say\u0131l\u0131 yasan\u0131n d\u00fczenlemeleri yerinde olmakla birlikte bu yasan\u0131n ikinci maddesiyle bankalara getirilen \u201cKanunla kendilerine verilen g\u00f6rev ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri yerine getirirken, \u00e7ek hesab\u0131 a\u00e7t\u0131rmak isteyenin yasakl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu Kanun h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re ara\u015ft\u0131r\u0131rlar; ayr\u0131ca ilgili ki\u015finin ekonomik ve sosyal durumunun belirlenmesinde gerekli basiret ve \u00f6zeni g\u00f6sterirler\u201d zorunlulu\u011funa uymalar\u0131 gerekmektedir. Di\u011fer bir anlat\u0131mla m\u00fc\u015fteri kazanmak amac\u0131yla \u00e7ek karnesi da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131ndan vazge\u00e7ilmelidir. Bunun yerine ekonominin ve ticaret hayat\u0131n\u0131n d\u00fczenli ve g\u00fcvenli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in bilgi \u00e7a\u011f\u0131na uygun daha \u00f6l\u00e7\u00fclebilir ve kontrol edilebilir bir sistemin banka sorumlulu\u011funda uygulamaya konmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak : http:\/\/www.karakaya-inan.com\/2017\/01\/16\/cekte-odeme<\/a>\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

GENEL OLARAK \u00c7EK KAVRAMI 1- \u00c7ekte; \u2018ke\u015fideci\u2019 \u00e7eki d\u00fczenleyen ki\u015fi, \u2018lehtar ve hamil\u2019 lehine \u00f6deme yap\u0131lacak ki\u015fi, \u2018muhatap\u2019 ise bankad\u0131r. \u00c7ek bir \u00f6deme vas\u0131tas\u0131d\u0131r. Senet metninde \u201c\u00e7ek\u201d kelimesinin (senet T\u00fcrk\u00e7e \u2019den ba\u015fka bir dilde yaz\u0131lm\u0131\u015fsa, o dilde \u201c\u00e7ek\u201d kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lan kelimenin) bulunmas\u0131 zorunludur. \u00c7ekin kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z belirli bir bedelin \u00f6denmesi i\u00e7in havaleyi i\u00e7ermesi gerekir. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1918,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-1917","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-finans"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1917","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1917"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1917\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1920,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1917\/revisions\/1920"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1918"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1917"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1917"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1917"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}