\u00c7EK KULLANIMI \u0130LE \u0130LG\u0130L\u0130 B\u0130L\u0130NMES\u0130 GEREKEN UNSURLAR<\/p>\n\n\n\n
Ekonomik ili\u015fkilerin git gide geli\u015fmesiyle birlikte bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc de bu geli\u015fmeye paralel bir b\u00fcy\u00fcme g\u00f6stermi\u015ftir. \u00dclkelerin di\u011fer \u00fclkelerle ticari b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye do\u011fru gitmesive \u00fclke i\u00e7i ticari ili\u015fkilerin daha da geli\u015fmesi gibi bir \u00e7ok sebep, piyasada d\u00f6nen paralar\u0131n b\u00fcy\u00fck mebla\u011flara ula\u015fmas\u0131 sonucunu do\u011furmu\u015ftur.
Tabii olarak, bu kadar b\u00fcy\u00fck nakit paraya h\u00fckmetmek ve g\u00fcvenilir bir \u015fekilde dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken bir sorun olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.
\u0130\u015fte bu soruna kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden biri olan \u00e7ek, ilk olarak 19. y\u00fczy\u0131lda \u0130ngiltere\u2019de ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Zaten \u00e7ek kelimesi de \u0130ngilizce \u2018 to check\u2019 kelimesinden gelmektedir; hemen hemen b\u00fct\u00fcn dillerde de ayn\u0131 \u015fekilde telaffuz edilmektedir.Fransa\u2019da ise \u00e7ek ilk defa 1855 tarihinde bir kanunla kabul edilmi\u015f, Almanya\u2019da yasal d\u00fczenlemeye kavu\u015fmas\u0131 ise 1908\u2019i bulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7eki; kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z bir bedelin \u00f6denmesi i\u00e7in havaleyi i\u00e7eren ve belirli \u015fekil \u015fartlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan k\u0131ymetli evrak niteli\u011findeki bir kambiyo senedi \u015feklinde tan\u0131mlayabiliriz.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemizde ise \u00e7ekin yasal \u00e7er\u00e7eveye oturmas\u0131 i\u00e7in 1926 y\u0131l\u0131n\u0131 beklemek gerekmi\u015ftir. 1957 tarihli ve halen y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan T\u00fcrk Ticaret Kanunu \u00e7eke ili\u015fkin kapsaml\u0131 bir d\u00fczenleme getirmi\u015f ve nihayet 1985 tarihli \u00c7ek Yasas\u0131, bu yasan\u0131n -\u00f6zellikle \u00e7ek hamilinin korunmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden-tamamlay\u0131c\u0131s\u0131 olmu\u015ftur.
\u00d6rne\u011fin bir bono ya da poli\u00e7e alacakl\u0131s\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in \u00f6zel bir yasa bulunmamas\u0131na ra\u011fmen \u00e7ek i\u00e7in ni\u00e7in b\u00f6yle \u00f6zel bir yasaya ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu akla gelebilir. Bu sorunun k\u0131saca iki cevab\u0131 vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n
Bu cevaplar\u0131 \u00e7ekin gerek ticari ve gerekse g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline getiren kolayl\u0131k ve faydalara ba\u011flarsak:<\/p>\n\n\n\n
1-) Enflasyonist ortam\u0131n da yard\u0131m\u0131yla banknot hacmi a\u015f\u0131r\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak para sayma ve ta\u015f\u0131ma sorunu \u00e7ek kullan\u0131m\u0131yla ortadan kalkmaktad\u0131r.
2-) Paran\u0131n sahte olma sorunu ortadan kalkmaktad\u0131r.
3-) \u00c7ek, ciro yoluyla kolayca tedav\u00fcle (dola\u015f\u0131ma) \u00e7\u0131kabilmektedir.
4-) \u00d6deme arac\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda ayn\u0131 zamanda da \u00f6demeyi belgeleyen ka\u011f\u0131t (makbuz) mahiyeti ta\u015f\u0131maktad\u0131r.
5-) Ekonomik faaliyetlerin bankalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar kapal\u0131 devrede izlenebilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan devlet taraf\u0131ndan \u00e7ek kullan\u0131m\u0131 te\u015fvik edilmektedir. Hatta bu y\u00fczden di\u011fer kambiyo senetlerinde mevcut binde 6 oran\u0131ndaki damga vergisinden \u00e7ekler muaf tutulmu\u015ftur.
6-) G\u00fcvenlik (paran\u0131n \u00e7al\u0131nmas\u0131) sorunu en aza inmektedir.
7-) Mali ve ticari istihbarat y\u00f6n\u00fcnden \u00e7eklerle ilgili verilerin Merkez Bankas\u0131\u2019nda toplan\u0131p kullan\u0131c\u0131lara aktar\u0131lmas\u0131yla ticari hayat\u0131n d\u00fcr\u00fcst\u00e7e i\u015flemesine katk\u0131da bulunulmaktad\u0131r.
8- ) Piyasada at\u0131l duran para, bankalar sistemine \u00e7ekilerek fon yarat\u0131lmakta ve ekonomik hayat\u0131n canlanmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flan\u0131lmaktad\u0131r.
\u0130\u015fte \u00e7o\u011fumuzun kulland\u0131\u011f\u0131, kullanmasa da i\u015fimiz dolay\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00e7eklerle ilgili en \u00e7ok ortaya \u00e7\u0131kan baz\u0131 sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmleri -daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle- yer yer bonolarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak, teorik tart\u0131\u015fmalardan uzak basit bir tarzda ve soru-cevap \u015feklinde aktar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131, uygulay\u0131c\u0131lara ve konuya ilgi duyanlara pratik bilgiler vererek kafalara tak\u0131lan baz\u0131 sorulara cevap bulmu\u015f olmakt\u0131r.
Bu k\u0131sa a\u00e7\u0131klamadan sonra sorulara ge\u00e7elim.<\/p>\n\n\n\n
1-) \u00c7ekin unsurlar\u0131 nelerdir?<\/p>\n\n\n\n
\u2013 \u2018\u00c7ek\u2019 kelimesi ve e\u011fer senet T\u00fcrk\u00e7e\u2019den ba\u015fka bir dille yaz\u0131lm\u0131\u015f ise o dilde \u2018\u00e7ek\u2019 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan kelime,
\u2013 Kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z olarak belirli bir bedelin \u00f6denmesi i\u00e7in havaleyi,
\u2013 \u00d6deyecek kimsenin (muhatap-banka) ad\u0131(\u00fcnvan\u0131),
\u2013 \u00d6deme yeri,
\u2013 Ke\u015fide g\u00fcn\u00fc ve ke\u015fide yeri,
\u2013 \u00c7eki ke\u015fide edenin (ke\u015fidecinin) ismi-\u00fcnvan\u0131 ve imzas\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Esasen, bilindi\u011fi \u00fczere \u00e7ekler bankalar taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131l\u0131p m\u00fc\u015fteriye verilmektedir. Bu itibarla banka taraf\u0131ndan bas\u0131m s\u0131ras\u0131nda \u00e7ekin unsurlar\u0131ndan birinin yaz\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131 zay\u0131f bir ihtimaldir. Ke\u015fidecinin doldurmas\u0131 gerekenler; bedel, ke\u015fide yeri, ke\u015fide g\u00fcn\u00fc ve imzadan ibarettir.
Bonoda ise durum farkl\u0131d\u0131r: Matbu (bas\u0131l\u0131) metinleri kullanma mecburiyeti olmay\u0131p, zorunlu unsurlar\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131 kayd\u0131yla herhangi bir ka\u011f\u0131da bono metninin yaz\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla \u00e7eke nazaran, bono tanzim eden bir bor\u00e7lunun hata yapma ihtimali daha fazlad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
2-) \u00c7ekin bonoya g\u00f6re en \u00f6nemli fark\u0131 nedir?
Bonoda bor\u00e7lunun, belli bir mebla\u011f\u0131 belli bir vadede \u00f6deme taahh\u00fcd\u00fc vard\u0131r. Ayn\u0131 zamanda bonoda \u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fil, ikili bir ili\u015fki vard\u0131r: Tanzim eden (bor\u00e7lu) ve alacakl\u0131.
Halbuki, \u00e7ekte \u00fc\u00e7l\u00fc bir ili\u015fki vard\u0131r: Ke\u015fide eden (bor\u00e7lu), muhatap (banka) ve \u00e7ek lehdar\u0131 (alacakl\u0131). Ba\u015fka bir anlat\u0131mla, \u00e7eki ke\u015fide eden bor\u00e7lu, banka nezdinde mevcut paras\u0131n\u0131n lehdara \u00f6denmesini istemektedir. \u0130\u015fte bu y\u00fczden, bono metninin son kelimesi \u2018\u00f6deyece\u011fim\u2019 diye bitti\u011fi halde, \u00e7ek metnindeki son kelime \u2018\u00f6deyiniz\u2019 diye biter.
Ayr\u0131ca, hamiline bono tanzimi m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 halde \u00e7ekte b\u00f6yle bir mecburiyet yoktur. Bonoda alacakl\u0131n\u0131n \u00fcnvan\u0131n\u0131n tam olarak yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gereklidir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00e7ekte \u00fcnvan tam olarak yaz\u0131lmam\u0131\u015f olsa dahi \u2018hamiline\u2019 h\u00fckm\u00fcnde oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7ekin ge\u00e7erlili\u011fi etkilenmez.<\/p>\n\n\n\n
3-) \u00c7ekin konusu paradan ba\u015fka bir \u015fey olabilir mi?
\u00c7ekin mebla\u011f\u0131n\u0131n paradan ba\u015fka bir \u015fey olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, paraya \u00e7evrilebilir bile olsa \u2018100 milyonluk hazine bonosu\u2019, \u2018devlet tahvili\u2019 ya da \u2018hisse senedi\u2019 olamaz.<\/p>\n\n\n\n
4-) \u00c7ekle i\u015fleyen hesap vadeli olabilir mi?
\u00c7ekin bankaya ibraz\u0131nda derhal \u00f6denmesi mecburiyeti vard\u0131r. Bu y\u00fczden \u00e7ekle i\u015fleyen hesab\u0131n vadesiz olmas\u0131 zorunludur.
5-) \u00c7ekin elle imzalanmas\u0131 \u015fart m\u0131d\u0131r?
\u0130mza yerine m\u00fch\u00fcr, ka\u015fe ya da benzeri aletler kullan\u0131larak \u00e7ekin ke\u015fidesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Parmak basmak suretiyle de \u00e7ek ke\u015fidesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. K\u0131saca, imzan\u0131n elle at\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Ayn\u0131 h\u00fck\u00fcmler ciro yap\u0131l\u0131rken at\u0131lan imza i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.
6-) \u00c7ekin ta\u015f\u0131mas\u0131 gereken unsurlardan birinin noksan olmas\u0131 halinde durum nedir?
Bir senedin \u2018\u00e7ek\u2019 say\u0131labilmesi i\u00e7in zorunlu unsurlar\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131 \u015fartt\u0131r. Bu unsurlardan birini veya bir ka\u00e7\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mayan senet \u00e7ek say\u0131lmaz. Bir senedin \u00e7ek olma niteli\u011fini kaybetmesi, \u00e7eke dayal\u0131 alaca\u011f\u0131n tahsili usul\u00fcnde farkl\u0131l\u0131k yarat\u0131r. \u00c7ek niteli\u011fini ta\u015f\u0131yan senetle derhal takibe ge\u00e7ilebildi\u011fi halde, \u00e7ek vasf\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mayan bir belgeye istinaden yap\u0131lan icra takibinin usul\u00fc daha zordur. Ayn\u0131 zamanda \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131 bir tak\u0131m cezai m\u00fceyyidelere ba\u011flanm\u0131\u015f oldu\u011fu halde, \u00e7ek vasf\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mayan bir belgeden dolay\u0131 ke\u015fidecinin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 imkans\u0131zd\u0131r. Bu itibarla, bir \u00e7ekin kanuni unsurlar\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 dikkatle kontrol edilmelidir.
7-) \u00c7ekte vade olur mu?
\u00c7ekte vade olmaz; ibraz\u0131nda (ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda-g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde) \u00f6denir. Buna ayk\u0131r\u0131 kay\u0131tlar \u2018yaz\u0131lmam\u0131\u015f\u2019 say\u0131l\u0131r. \u0130leri bir tarih ta\u015f\u0131yan baz\u0131 \u00e7eklerin \u00fczerinde \u2018g\u00fcn\u00fcnden \u00f6nce \u00f6denmez\u2019, \u2018vadesinde \u00f6denir\u2019, \u2018g\u00fcn\u00fcnde \u00f6denir\u2019 gibi ibareler olabilir. Bu ibareler hi\u00e7 yaz\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131l\u0131r ve e\u011fer bankada kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 varsa \u00e7ekin ibraz\u0131nda \u00f6denir.
8 \u2013 \u00c7ekin tedav\u00fcle \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131ndan sonra ke\u015fideci \u00f6l\u00fcr ya da medeni haklar\u0131n\u0131 kullanma ehliyetini kaybederse \u00e7ekin ge\u00e7erlili\u011fi kal\u0131r m\u0131?
\u00c7ek tedav\u00fcle konulduktan sonra; ba\u015fka bir anlat\u0131mla lehdara ya da hamile verildikten sonra art\u0131k ke\u015fidecinin durumunda meydana gelen de\u011fi\u015fiklikler \u00e7ekin ge\u00e7erlili\u011fini etkilemez. \u0130leri tarih ta\u015f\u0131yan bir \u00e7ek dahi olsa durum ayn\u0131d\u0131r. Ke\u015fidecinin medeni haklar\u0131 kaybetmesine, ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131 ve ak\u0131l zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir.
9-) Ne gibi ibarelerin varl\u0131\u011f\u0131 halinde \u00e7ek, \u2018\u00e7ek olma\u2019 vasf\u0131n\u0131 yitirir?
\u00c7eke yaz\u0131lan baz\u0131 ibareler vard\u0131r ki bunlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde \u00e7ek vasf\u0131 kaybolur: Bir mal\u0131n teslimine, bir hizmetin ifas\u0131na ya da as\u0131l bor\u00e7 ili\u015fkisine ba\u011flanan \u00e7ekler ge\u00e7ersizdir. \u00d6rne\u011fin; \u2018X Plakal\u0131 Ford marka araban\u0131n teslimi halinde bu \u00e7ek \u00f6denecektir.\u2019 ya da \u2018Y adresindeki ev tapuda devir edildi\u011finde bu \u00e7ek \u00f6denecektir.\u2019 \u015feklindeki kay\u0131tlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde, \u2018kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z bir mebla\u011f\u0131n \u00f6denmesi\u2019 prensibi ihlal edilmi\u015f olacakt\u0131r. Bu durumda, \u00e7ek vasf\u0131 kaybolmu\u015f demektir.
Kural olarak \u00e7ekte yer alan mebla\u011f\u0131n hangi alt ili\u015fkiden do\u011fdu\u011fu ara\u015ft\u0131r\u0131lmaz. Bundan dolay\u0131 \u00e7ekteki bor\u00e7 \u2018soyut\u2019 bir bor\u00e7tur.
Bunun yan\u0131nda \u00e7ekte faiz kayd\u0131 olmas\u0131 (\u00f6rn.; \u2018gecikme halinde %60 faiz \u00f6denir\u2019), tazminat kayd\u0131 olmas\u0131 (\u00f6rn.; \u2018gecikme halinde %30 tazminat \u00f6denecektir\u2019) ya da ke\u015fidecinin \u00f6dememe halinde sorumlu olmayaca\u011f\u0131na dair kay\u0131tlar \u2018yaz\u0131lmam\u0131\u015f\u2019 say\u0131l\u0131r. Fakat \u00e7ek vasf\u0131 kaybolmaz.
10-) Yabanc\u0131 para \u00fczerinden \u00e7ek ke\u015fide edilir mi?
Hangi yabanc\u0131 para \u00fczerinden ke\u015fide ediliyorsa o para cinsinden d\u00f6viz tevdiat hesab\u0131na ait bir \u00e7ek olmas\u0131 kayd\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ge\u00e7erli kur \u00fczerinden kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olsa dahi, \u00f6rne\u011fin TL hesaba ait bir \u00e7ek Dolar cinsinden ke\u015fide edilmi\u015fse bu \u00e7ekin \u00f6denmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
Ayn\u0131 \u015fekilde bir d\u00f6viz tevdiat hesab\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak verilmi\u015f bulunan \u00e7ekin de, TL cinsinden ke\u015fide edilmesi durumunda, yine hesab\u0131nda yabanc\u0131 para cinsinden kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olsa dahi, \u00f6denemez.
K\u0131saca, \u00e7ek hangi hesaba ba\u011fl\u0131 olarak verilmi\u015fse, o hesaptaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olarak \u00f6denmelidir.
11-) Vekaleten \u00e7ek ke\u015fide edilir mi?
Bir t\u00fczel ya da ger\u00e7ek ki\u015fiye vekaleten \u00e7ek ke\u015fidesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat bu konuda vekile, \u00e7ek ke\u015fidesi konusunda \u00f6zel yetki verilmi\u015f olmas\u0131 \u015fartt\u0131r. \u00c7ek kelimesi belirtilmeden \u2018senet\u2019 ya da \u2018bono\u2019 konusunda verilmi\u015f bulunan yetki, \u00e7ek ke\u015fide etme yetkisini kapsamaz. Vekaleten bir \u00e7ekin ke\u015fidesi halinde, \u00f6demede bulunacak olan muhatap bankan\u0131n, \u00f6ncelikle bu yetkiyi ara\u015ft\u0131rmas\u0131 zorunludur.
12-) \u00c7ekte ibraz s\u00fcresi nedir?
Bir \u00e7ek, ke\u015fide edildi\u011fi yerde \u00f6denecekse 10 g\u00fcn, ke\u015fide edildi\u011fi yerden ba\u015fka bir yerde \u00f6denecekse bir ay i\u00e7inde muhataba ibraz edilmelidir. Bu s\u00fcrelerin hesab\u0131nda ba\u015flang\u0131\u00e7 g\u00fcn\u00fc say\u0131lmaz. \u00d6rne\u011fin; ilk ihtimale g\u00f6re, 20.10.1995 ke\u015fide tarihli bir \u00e7ek en ge\u00e7 30.10.1995 tarihinde ibraz edilmelidir.
Dikkat edilmesi gereken, ilk ihtimale g\u00f6re s\u00fcrenin hesab\u0131nda g\u00fcn esas al\u0131nm\u0131\u015fken, ikincisinde ay esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, \u015eubat ay\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda \u00f6zellik arzeder: 20.2.1995 ke\u015fide tarihli bir \u00e7ek, ke\u015fide edildi\u011fi yerden ba\u015fka bir yerde \u00f6denecekse en ge\u00e7 20.3.1995 tarihinde ibraz edilmelidir. Bu iki tarih aras\u0131nda 28 g\u00fcn olmas\u0131na ra\u011fmen ibraz s\u00fcresinin uzat\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
\u0130braz s\u00fcresinin son g\u00fcn\u00fcn\u00fcn hafta sonuna veya resmi tatile gelmesi durumunda ise, s\u00fcre otomatik olarak uzar.
Son g\u00fcn\u00fcn yar\u0131m g\u00fcnl\u00fck bir tatile gelmesi durumunda ise uzatma s\u00f6z konusu de\u011fildir.
En \u00e7ok kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan konulardan biri de \u00e7ekin ibraz s\u00fcresinin lehdar\u0131n bulundu\u011fu yere g\u00f6re de\u011fi\u015fip de\u011fi\u015fmeyece\u011fi konusudur. \u0130lk prensip olarak bilinmesi gereken; \u00e7ekin ibraz s\u00fcresinin ke\u015fide edilirken belirlenmi\u015f oldu\u011fu ve bunun hamilin bulundu\u011fu yere veya \u00e7eki ibraz etmi\u015f oldu\u011fu yere g\u00f6re de\u011fi\u015fmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.
Bunu bir \u00f6rnek ile somutla\u015ft\u0131ral\u0131m: \u00c7ek karnesi \u0130nterbank \u0130zmir \u015eb.\u2019nden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6deme yeri(muhatap), \u0130zmir \u015eubesi\u2019dir. \u00c7ekteki ke\u015fide yeri ise \u0130zmir\u2019dir.
\u0130zmir \u015eubesi\u2019nden al\u0131nan bu \u00e7ek, \u00f6denmek \u00fczere Kad\u0131k\u00f6y \u015eubesi\u2019ne ibraz edilmi\u015f olsa ibraz s\u00fcresi bir ay de\u011fil yine 10 g\u00fcnd\u00fcr. \u0130braz\u0131n bir ba\u015fka \u015fehirdeki \u015fubeye yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, \u00f6deme yerini de\u011fi\u015ftirmez; ancak provizyonla \u00f6demeyi gerektirir. K\u0131saca, \u00f6deme yeri(muhatap) sabittir; o da hesab\u0131n bulundu\u011fu \u015fubedir.
Ayn\u0131 \u00f6rne\u011fe geri d\u00f6necek olursak; ke\u015fideci, \u0130zmir \u015eubesi\u2019nden ald\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7eki \u0130stanbul\u2019da ke\u015fide etmi\u015f olsa ve bu \u00e7ek, \u00e7ek hesab\u0131n\u0131n bulundu\u011fu \u0130zmir\u2019de muhatap bankaya ibraz edilmi\u015f olsa durum ne olacakt\u0131r? Bu durumda, \u00e7ekin ibraz s\u00fcresi 10 g\u00fcn de\u011fil, bir ayd\u0131r.
Bu \u00e7ek, Kad\u0131k\u00f6y ya da T\u00fcrkiye\u2019deki herhangi bir \u015fubeye; \u00f6rne\u011fin Ankara \u015eubesi\u2019ne ibraz edilmi\u015f olsa dahi, ibraz s\u00fcresinin bir ay oldu\u011funa \u015f\u00fcphe yoktur.
13-) \u00c7ekin bankalarca teminata al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?
\u0130leriki tarihli ya da vadeli \u00e7eklerin temlik cirosu ile teminata al\u0131nd\u0131klar\u0131 vakidir. Esasen, \u00e7ekte vadenin olmayaca\u011f\u0131 ve ileriki bir tarihi ta\u015f\u0131yan \u00e7eki elinde bulunduran\u0131n diledi\u011fi zaman bu \u00e7eki ibraz ederek e\u011fer kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoksa arkas\u0131n\u0131 yazd\u0131rabilece\u011fini 7. sorunun cevab\u0131nda belirtmi\u015ftik. Bu durumda vadeli \u00e7ek kesmenin ke\u015fideciye uygulanmas\u0131 muhtemel a\u011f\u0131r m\u00fceyyideler nazara al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ke\u015fideci y\u00f6n\u00fcnden hayli riskli oldu\u011fu ortadad\u0131r.
\u0130leriki bir tarihi ta\u015f\u0131yan \u00e7eklerin teminata al\u0131nmas\u0131nda damga resmi y\u00f6n\u00fcnden de \u015f\u00f6yle bir problem ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r: Bir \u00f6deme arac\u0131 fonksiyonunu ta\u015f\u0131yan \u00e7ekler, binde 6\u2019l\u0131k damga resminden muaft\u0131r. Fakat \u00e7ekleri teminata alarak, onlara bono fonksiyonu kazand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, Maliye cezal\u0131 damga vergisi salmak i\u00e7in bir sebep olarak kabul etmekte ve damga resmi muafiyetinin bu tip \u00e7eklere uygulanamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir.
14-) Teyidli ya da bloke kayd\u0131 ta\u015f\u0131yan \u00e7ek nedir?
Bu tip kay\u0131tlar bulunan \u00e7eklerde, banka, \u00e7ek mebla\u011f\u0131n\u0131n kendisinde bulundu\u011funu beyan etmektedir. Dikkat edilirse banka \u00e7ek bedelini \u00f6demeyi garanti etmemektedir; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7eklerde poli\u00e7elerde oldu\u011fu gibi kabul i\u015flemi yap\u0131lamaz.
15-) Emre ya da belirli bir \u015fah\u0131s lehine \u00f6denmesi \u015fart k\u0131l\u0131nan bir \u00e7ekin cirosunda nelere dikkat edilmelidir?
\u00c7ekin cirosundan kas\u0131t, \u00e7ekteki haklar\u0131n bir ba\u015fkas\u0131na devredilmesidir. Ciro, emrine yaz\u0131lan \u015fahs\u0131n \u00e7ekin arkas\u0131n\u0131 imzalamas\u0131 ile yap\u0131l\u0131r. Bu imzan\u0131n elle at\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gereklidir.
Bankan\u0131n \u00f6deme yaparken ciro silsilesinin kesintisiz olmas\u0131na dikkat etmesi gereklidir. Ancak, bankan\u0131n \u00e7eki ibraz edenden ba\u015fka di\u011fer cirantalar\u0131n imzalar\u0131n\u0131 tahkik ve s\u0131hhatinden emin olma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bulunmamaktad\u0131r.
Hamiline yaz\u0131l\u0131 bir \u00e7ekin cirosu ise, imzalanmaks\u0131z\u0131n teslimle de m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fundan kim ibraz ederse ona \u00f6denmesi gereklidir. Lehdar\u0131n \u00fcnvan\u0131n\u0131n eksik ya da ge\u00e7ersiz olarak yaz\u0131lmas\u0131 durumunda da (\u00d6rne\u011fin; lehdar\u0131n isminin \u2018Kanl\u0131ca Yo\u011furtlar\u0131\u2019, \u2018Vefa Bozac\u0131s\u0131\u2019 gibi yaz\u0131lmas\u0131.)\u2018hamiline\u2019 say\u0131lacakt\u0131r.
Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ke\u015fidecinin \u00e7ekin ciro edilmesini yasaklamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u2018Emre yaz\u0131l\u0131 de\u011fildir\u2019 ya da \u2018Ciro edilemez\u2019 gibi ibareler ta\u015f\u0131yan \u00e7eklerin ciro edilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
16-) \u00c7ekten cayma nedir?
\u00c7ekten cayma, \u00e7eki ke\u015fide edenin \u00e7ekin lehdara ya da hamile \u00f6denmesinden vazge\u00e7mesini ifade eder.
\u00c7ekten cayman\u0131n ge\u00e7erli olabilmesi i\u00e7in, cayman\u0131n ibraz s\u00fcresi ge\u00e7tikten sonra yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 \u015fartt\u0131r.
Cayma beyan\u0131n\u0131n ispat a\u00e7\u0131s\u0131ndan yaz\u0131l\u0131 olarak muhatap bankaya bildirilmesi gerekir. Bu beyan muhatap bankaya ula\u015ft\u0131ktan sonra hesapta yeterli para bulunsa dahi ibraz s\u00fcresinden sonra ibraz edilmi\u015f bulunan \u00e7ek lehdara \u00f6denmeyecektir.
E\u011fer \u00e7ekten cayma yoksa ibraz s\u00fcresi ge\u00e7mi\u015f olsa dahi hesapta bulunan para, \u00e7ek lehdar\u0131na \u00f6denir. Banka, ibraz s\u00fcresi ge\u00e7mi\u015f oldu\u011fundan bahisle sadece kendi iradesiyle \u00e7eki \u00f6dememezlik yapamaz.
(\u00d6rnek cayma beyan\u0131: \u0130nterbank A.\u015e. Merkez \u015eb.\u2019sine,
20.12.1995 ke\u015fide tarihli 50.000.000 TL l\u0131k \u00e7ekim s\u00fcresi i\u00e7inde ibraz edilmemi\u015ftir. Bu sebeple \u00e7ekten cay\u0131yor ve \u00f6denmemesini istiyorum. \u0130sim-Adres-\u0130mza)
17-) Ke\u015fideci \u00e7ekin \u00f6denmesini bir mahkeme karar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n yasaklayabilir mi?
Ke\u015fideci, \u00e7ekin elinden r\u0131zas\u0131 olmaks\u0131z\u0131n elinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011funu muhatap bankaya bildirerek \u00e7ekin \u00f6denmesini bir mahkeme karar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n yasaklayabilir. R\u0131zas\u0131 olmadan elden \u00e7\u0131kma; \u00e7al\u0131nma, gasp ve kaybetmeyi ifade eder.
Fakat burada dikkati \u00e7eken nokta \u015fudur: Bu hak sadece ke\u015fideciye aittir; hamile de\u011fil. Bir ba\u015fka anlat\u0131mla, ciro yoluyla dola\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kan bir \u00e7ekin \u00e7al\u0131nmas\u0131 halinde hamil \u00e7ekin \u00f6denmesini yasaklayamaz.
Bu tip bir yasaklama i\u00e7in mahkeme karar\u0131 gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, karakolda tutulan zab\u0131t vs. gibi belgeler de aranmayacakt\u0131r. Yasa, \u00f6deme yasa\u011f\u0131 i\u00e7in ke\u015fidecinin soyut beyan\u0131n\u0131 yeterli g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.
(\u00d6rnek metin: Banka A.\u015e. Kad\u0131k\u00f6y \u015eb.\u2019ne,
Ke\u015fidecisi bulundu\u011fum 17835312-1677 hesap numaral\u0131 1.1.1996 tarihli, hamiline ke\u015fide edilmi\u015f 10,000,000 TL l\u0131k 1188990033 seri numaral\u0131 \u00e7ekim \u00e7al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z\u00fc edilen \u00e7ekin \u00f6denmesini yasakl\u0131yorum. Sayg\u0131lar\u0131mla, \u0130sim-adres-imza )
18-) Sahte ya da tahrif edilmi\u015f bir \u00e7ekin \u00f6denmesi durumunda bankan\u0131n bir sorumlulu\u011fu olur mu?
Bir \u00e7ekin \u00fczerinde tahrifat yap\u0131larak mebla\u011f\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7ekte silinti ve kaz\u0131nt\u0131 olmas\u0131 durumunda, bunlar\u0131n yan\u0131nda mutlaka ke\u015fidecinin paraf\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Bunlara dikkat edilmeyerek bir \u00f6deme yap\u0131lmas\u0131 durumunda ise bu gibi fazla \u00f6demelerden do\u011fabilecek zarar hesap sahibine(m\u00fc\u015fteri) ait olmay\u0131p bankaya aittir. Banka, fazla \u00f6deme yap\u0131lana kar\u015f\u0131 \u00f6dedi\u011fi paray\u0131 geri almak i\u00e7in ancak dava a\u00e7abilir.
19-) Bir \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 varsa banka bunu mutlaka \u00f6demek zorunda m\u0131d\u0131r?
\u015eubeye ibraz edilen kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunan bir \u00e7ek; \u015fekli esaslara uygun, tahrif edilmemi\u015f, silinti ve kaz\u0131nt\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015f, rakamla ve yaz\u0131yla yaz\u0131lanlar birbirine uygun durumdaysa kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6denmek zorundad\u0131r. Bu \u00e7ekin bir ba\u015fka \u015fubeye ve hatta takas yoluyla bir ba\u015fka bankaya ibraz\u0131 da bu zorunlu\u011fu ortadan kald\u0131rmaz.
20-) Bir \u00e7ekin k\u0131smi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 varsa \u00f6deme yap\u0131l\u0131r m\u0131?
\u00c7eki ibraz eden hamilin istemesi durumunda k\u0131smi kar\u015f\u0131l\u0131k \u00e7ek hamiline \u00f6denmek zorundad\u0131r. Bu durumda; \u2018\u00c7ek tutar\u0131ndan \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.TL \u00f6denmi\u015f olup \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..TL s\u0131 i\u00e7in kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur.\u2019 \u015feklinde bir ibare yaz\u0131l\u0131p tarih at\u0131larak \u015fube yetkililerince imzalanacakt\u0131r. K\u0131smi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in arkas\u0131 yaz\u0131lan \u00e7ek, hamile iade edilecektir . \u0130ade edilen \u00e7ekin \u00f6n ve arka y\u00fczlerinin bir fotokopisi al\u0131narak \u00f6deme fi\u015fine ek yap\u0131lmas\u0131 gerekli ve yararl\u0131d\u0131r.
21-) \u00c7eke aval verilir mi?
Bilindi\u011fi \u00fczere, kambiyo senetlerinde bedelin \u00f6denmesinin 3. bir ki\u015fi taraf\u0131ndan garanti edilmesine aval verme denilmektedir. Bu garantinin \u00e7ek i\u00e7in de verilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7eki \u00f6deyecek muhatap banka hari\u00e7 olmak \u00fczere, bir ba\u015fka ger\u00e7ek ya da t\u00fczel ki\u015fi, \u00e7ekin \u00f6n y\u00fcz\u00fcnde herhangi bir yeri imzalamak suretiyle aval verebilir. Aval beyan\u0131 alonj \u00fczerine de yap\u0131labilir.
Avalin ge\u00e7erli olabilmesi i\u00e7in \u2018aval i\u00e7indir\u2019, \u2018bedeli garanti edilmi\u015ftir\u2019 ve benzeri ifadeler yaz\u0131labilece\u011fi gibi hi\u00e7 bir \u015fey yaz\u0131lmaks\u0131z\u0131n sadece \u00e7ekin \u00f6n y\u00fcz\u00fcn\u00fcn ke\u015fideci d\u0131\u015f\u0131nda biri taraf\u0131ndan imzalanm\u0131\u015f olmas\u0131 da yeterlidir.
22-) Yetkisiz bir temsilcinin \u00e7ek ke\u015fide etmesi ya da aval vermesi durumunda hukuki durum nedir?
Bir \u00e7eki yetkisi olmad\u0131\u011f\u0131 halde ya da yetkisini a\u015farak ke\u015fide eden ya da aval veren ki\u015fi, bu \u00e7ekten dolay\u0131 bizzat kendisi sorumludur.
23-) Seyahat \u00e7eklerinin hukuki mahiyetleri nedir?
Seyahat \u00e7ekleri, daha \u00e7ok d\u0131\u015f \u00fclkelerde b\u00fcy\u00fck bankalar taraf\u0131ndan bedelleri m\u00fc\u015fteriden pe\u015fin al\u0131nmak suretiyle tanzim edilerek m\u00fc\u015fteriye verilen ve bu bankan\u0131n t\u00fcm \u015fubelerince \u00f6denmesi mecburi olan \u00e7eklerdir. Bu \u00e7eklerde ke\u015fideci ve muhatap ayn\u0131 bankad\u0131r. Lehdar ise m\u00fc\u015fterinin kendisidir. Seyahat \u00e7ekleri, hukuken \u00e7ek vasf\u0131nda olmay\u0131p havale emri mahiyetindedir.
24-) Euro\u00e7ek nedir?
\u0130lk \u00f6nce Avrupa\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan ve \u00fclke i\u00e7i uygulama alan\u0131 bulan euro\u00e7ek, daha sonra uluslararas\u0131 bir h\u00fcviyet kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tip uygulamada, m\u00fc\u015fteriye \u00e7ek karneleri ile birlikte h\u00fcviyet kart\u0131 niteli\u011finde olan ve bankan\u0131n her \u00e7ek yapra\u011f\u0131 i\u00e7in azami garantisini ta\u015f\u0131yan \u00e7ek kart\u0131 verilmektedir. Bu tip uygulama, \u00fclkemizde de bir s\u00fcredir uygulanan garantili \u00e7eklere benzemektedir.
Belli mebla\u011fa kadar garantili \u00e7ekler, herhangi bir sebeple garanti edilen mebla\u011f\u0131 a\u015fan \u015fekilde ke\u015fide edilmi\u015fse hukuki durum, normal \u00e7eklerle benzerlik arzeder. \u00c7ekin garanti edilen tutar kadar\u0131 bankadan tahsil edilecek ve daha sonra bakiye kalan k\u0131s\u0131m i\u00e7in ke\u015fideciye m\u00fcracaat edilecektir.<\/p>\n\n\n\n
Kaynak : https:\/\/kanberkilinc.com.tr\/cek-kullanimi-ile-ilgili-bilinmesi-gereken-unsurlar.htm<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00c7EK KULLANIMI \u0130LE \u0130LG\u0130L\u0130 B\u0130L\u0130NMES\u0130 GEREKEN UNSURLAR Ekonomik ili\u015fkilerin git gide geli\u015fmesiyle birlikte bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc de bu geli\u015fmeye paralel bir b\u00fcy\u00fcme g\u00f6stermi\u015ftir. \u00dclkelerin di\u011fer \u00fclkelerle ticari b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye do\u011fru gitmesive \u00fclke i\u00e7i ticari ili\u015fkilerin daha da geli\u015fmesi gibi bir \u00e7ok sebep, piyasada d\u00f6nen paralar\u0131n b\u00fcy\u00fck mebla\u011flara ula\u015fmas\u0131 sonucunu do\u011furmu\u015ftur.Tabii olarak, bu kadar b\u00fcy\u00fck nakit paraya h\u00fckmetmek […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1891,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-1890","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-finans"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1890","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1890"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1890\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1892,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1890\/revisions\/1892"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1891"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1890"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1890"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1890"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}