{"id":1850,"date":"2021-11-12T11:26:00","date_gmt":"2021-11-12T08:26:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/?p=1850"},"modified":"2021-11-12T11:26:01","modified_gmt":"2021-11-12T08:26:01","slug":"cekte-duzenleme-tarihi-ve-onemi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/2021\/11\/12\/cekte-duzenleme-tarihi-ve-onemi\/","title":{"rendered":"\u00c7ekte D\u00fczenleme Tarihi ve \u00d6nemi"},"content":{"rendered":"\n

\u00dclkemizde \u00e7ek kullan\u0131m\u0131 olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r. \u00d6zellikle 19.03.1985 tarihli ve 3167 say\u0131l\u0131 \u00c7ekle \u00d6demelerin D\u00fczenlenmesi ve \u00c7ek Hamillerinin Korunmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun\u2019un, 14.12.2009 tarihli ve 5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ek Kanunu ile de\u011fi\u015ftirilmesi sonras\u0131nda getirilen yenilikler, \u00e7ekin g\u00fcndemde daha fazla yer bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Hatta yeni \u00c7ek Kanunu, y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00c7ek Kanununda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun ile tekrar de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015f ve dikkatleri \u00e7ek konusuna daha da bir \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Getirilen yeniliklerin, konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan en dikkat \u00e7ekici olanlar\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek d\u00fczenlemesinin adli yapt\u0131r\u0131m yerine idari yapt\u0131r\u0131ma ba\u011flanmas\u0131 ve ileri tarihli \u00e7ekin 31.12.2017 tarihine kadar \u00f6deme i\u00e7in bankaya ibraz\u0131 yasaklanarak, adeta vadeli \u00e7ek yarat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda, d\u00fczenleme tarihiyle do\u011frudan ve dolayl\u0131 olarak ilgili olan bu hususlar, uygulamada bir\u00e7ok alanda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilece\u011fi i\u00e7in de\u011finmekte yarar g\u00f6rd\u00fck. .
Bununla birlikte d\u00fczenleme tarihinin \u00e7ekte temel bir kavram olmas\u0131 ve \u00e7ek hukukunda neredeyse her alanda bir etkisinin bulunmas\u0131 sebebiyle \u00f6ncelikle \u00e7ek hakk\u0131nda genel birtak\u0131m bilgiler vermeyi, ard\u0131ndan esas konumuz olan d\u00fczenleme tarihi ve onun do\u011frudan ve dolayl\u0131 etkilerini incelemeyi sistematik a\u00e7\u0131dan daha do\u011fru bulduk.
Bu nedenle \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda \u00f6ncelikle \u00e7ek hakk\u0131nda k\u0131saca genel bilgiler verip ard\u0131ndan \u00e7ekin zorunlu unsurlar\u0131ndan d\u00fczenleme tarihini; \u00e7ekin ge\u00e7erlili\u011fine, d\u00fczenleyenin hukuki ehliyetine, ibraz, \u00e7ekten cayma, protesto, teyitli \u00e7ekte bankan\u0131n sorumlulu\u011fu ve zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcrelerine olan etkileri bak\u0131- m\u0131ndan inceleyece\u011fiz. Son olarak da, eski ve yeni kanun \u00e7er\u00e7evesinde kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek ve ileri tarihli \u00e7ek d\u00fczenlemesi konular\u0131na genel hatlar\u0131yla de\u011finece\u011fiz. Zira bu konular ayr\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektirecek kapsam ve \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

I.GENEL OLARAK \u00c7EK VE \u00c7EK\u0130N ZORUNLU UNSURLARI<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A. \u00c7ek Kavram\u0131
<\/strong>\u00c7ek, d\u00fczenleyen taraf\u0131ndan \u00e7ekle i\u015fleyen hesab\u0131n bulundu\u011fu bankaya (muhataba) hitaben yaz\u0131lan, \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 belli tutardaki paran\u0131n, lehine \u00e7ek d\u00fczenlenmi\u015f \u015fahsa (lehtara) ya da \u00e7eki ondan usul\u00fcne uygun devralan \u015fahsa (hamile) kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z \u00f6denmesi konusunda bir havaleyi ihtiva eden, k\u0131ymetli evrak niteli\u011fine sahip senettir .<\/p>\n\n\n\n

B.Hukuki Niteli\u011fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1.Kambiyo Senedi Niteli\u011fi
<\/strong>Kambiyo senedi kavram\u0131, \u0130svi\u00e7re Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nda kullan\u0131lan Almanca \u201cWechsel\u201d teriminin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olup \u0130svi\u00e7re Hukuku\u2019nda sadece poli\u00e7e ve bonoyu kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r. \u00c7ek ise bu kavrama d\u00e2hil edilmemi\u015ftir. Hukukumuzda ise bono ve poli\u00e7enin yan\u0131nda, \u00e7ek kavram\u0131 da TTK\u2019da kambiyo senetleri ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f bulunmaktad\u0131r .
\u201cKambiyo taahh\u00fcd\u00fc\u201d deyimi ise hukukumuzda \u00e7e\u015fitli kanunlarda ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (MK m. 429\/1, m. 462\/1; BK m. 133\/2, m. 46\/3; TTK m. 1070). Bu h\u00fck\u00fcmlerin tamam\u0131nda \u201ckambiyo taahh\u00fcd\u00fc\u201d deyimi, kredi i\u015flemini ifade etmek \u00fczere bir poli\u00e7e veya bono ile bor\u00e7lanmak anlam\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu do\u011frultuda, kredi arac\u0131 olmayan \u00e7ekin kambiyo senedi vasf\u0131nda olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususunda bir tart\u0131\u015fma g\u00fcndeme getirilebilir. Fakat hem mevzuat\u0131m\u0131zdaki d\u00fczenlenme \u015fekli hem de kambiyo senetlerine ili\u015fkin sert ve \u015fekilci h\u00fck\u00fcmlere tabi olmas\u0131 sebepleriyle \u00e7ek taahh\u00fcd\u00fc bir kambiyo taahh\u00fcd\u00fc olarak, \u00e7ek de bir kambiyo senedi olarak kabul edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

2.Havale Niteli\u011fi
<\/strong>Yukar\u0131daki tan\u0131mdan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, \u00e7ekin temelinde de poli\u00e7ede oldu\u011fu gibi bir havale ili\u015fkisi yatmaktad\u0131r. Havale, 6098 say\u0131l\u0131 BK m. 555\u2019de \u015f\u00f6yle tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r:
\u201cHavale, havale edenin, kendi hesab\u0131na, para, k\u0131ymetli evrak ya da di\u011fer bir misl\u00ee e\u015fyay\u0131 havale al\u0131c\u0131s\u0131na vermek \u00fczere havale \u00f6deyicisini; bunlar\u0131 kendi ad\u0131na kabul etmek \u00fczere havale al\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 yetkili k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir hukuki i\u015flemdir.\u201d
Havale eski Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 457 inci maddesinde bir s\u00f6zle\u015fme olarak zikredilmi\u015f olsa da; \u00f6\u011fretideki bask\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, \u00e7ifte yetki veren ve \u00fc\u00e7l\u00fc ili\u015fki do\u011furan bir hukuki i\u015flem olarak nitelendirilmekteydi5. \u00c7\u00fcnk\u00fc havale eden, ayn\u0131 i\u015flem ile havale \u00f6deyicisine \u00f6deme (ifa) yetkisi, havale al\u0131c\u0131s\u0131na da \u00f6demeyi (ifay\u0131) talep\/tahsil yetkisi vermektedir. Havale eden ile havale \u00f6deyicisi aras\u0131ndaki ili\u015fkiye kar\u015f\u0131l\u0131k ili\u015fkisi; havale eden ile havale al\u0131c\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiye bedel ili\u015fkisi; havale al\u0131c\u0131s\u0131 ile havale \u00f6deyicisi aras\u0131ndaki ili\u015fkiye de \u00f6deme ili\u015fkisi ya da havale ili\u015fkisi denir6. Bu son ili\u015fki olan \u00f6deme (havale) ili\u015fkisinin meydana gelmesinde, taraflar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ve birbirine uygun beyanlar\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla uzla\u015fmalar\u0131 s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131n- dan, havalenin bir s\u00f6zle\u015fme olmad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmektedir7. Yeni Kanun da, art\u0131k, \u00f6\u011fretideki bask\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011frultusunda havaleyi bir s\u00f6zle\u015fme olarak de\u011fil, hukuki i\u015flem olarak nitelendirmektedir.
\u00c7ek d\u00fczenlemesinde de \u00fc\u00e7l\u00fc bir ili\u015fki s\u00f6z konusu olup, d\u00fczenleyen, \u00e7ekle i\u015fleyen hesab\u0131n bulundu\u011fu bankaya (muhataba), lehine \u00e7ek d\u00fczenlenmi\u015f \u015fahsa (lehdara) ya da \u00e7eki ondan usul\u00fcne uygun devralan \u015fahsa (hamil), kendi hesab\u0131na belirli bir bedeli \u00f6deme yetkisi; keza hamile de \u00e7ek bedelini muhataptan talep\/tahsil yetkisi vermektedir8. B\u00f6ylece \u00e7ekte de bir havale ili\u015fkisi s\u00f6z konudur. Ancak bu alelade bir havale ili\u015fkisi olmay\u0131p; nitelikli bir havale ili\u015fkisidir9. \u00c7\u00fcnk\u00fc poli\u00e7ede oldu\u011fu gibi, \u00e7ek de bir tak\u0131m \u015fekil \u015fartlar\u0131n\u0131 i\u00e7ermeli, yaz\u0131l\u0131 olmal\u0131 ve \u00f6zellikle kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z bir \u00f6deme emrini i\u00e7ermelidir.
\u00c7ekin, alelade havaleden bir di\u011fer \u00f6nemli fark\u0131 da, d\u00fczenleyenin (muhil), TTK m. 808 uyar\u0131nca, \u00e7ekin \u00f6denmemesinden dolay\u0131 sorumlu olmas\u0131 ve bu sorumluluktan herhangi bir \u015fekilde (\u00f6zellikle sorumsuzluk klozu ile) kurtulamamas\u0131d\u0131r11. Zira TTK m. 818\/1, c\u2019nin TTK m. 679\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131 yollama nedeniyle, \u00e7ek \u00fczerinde, \u00f6denmeme halinde d\u00fczenleyenin sorumlu olmayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin bir kayda yer verilemez; b\u00f6yle bir kayd\u0131n mevcudiyeti her hangi bir h\u00fck\u00fcm do\u011furmaz.
Hukukumuzda muhatab\u0131n 5411 say\u0131l\u0131 BankK m. 3 kapsam\u0131nda bir banka olmas\u0131 zorunludur12.\u201cBanka\u201d ile kast edilen, Bankac\u0131l\u0131k Kanunu\u2019na tabi olan kurulu\u015flard\u0131r. Ancak \u00f6deme yeri T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda olan \u00e7ekler hak- k\u0131nda \u201cbanka\u201d teriminden hangi kurulu\u015flar\u0131n anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00f6deme yeri hukukuna g\u00f6re belirlenecektir (TTK m.815). Dolay\u0131s\u0131yla, yabanc\u0131 bir hukuk sisteminde \u201cbanka\u201d terimi ile kast edilenin, bizim hukukumuzda \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi mevduat, kat\u0131l\u0131m ve yat\u0131r\u0131m bankalar\u0131 olmamas\u0131, hatta bir t\u00fczel ki\u015fi de\u011fil de bir ger\u00e7ek ki\u015fi olmas\u0131 dahi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

3.\u00d6deme Arac\u0131 Niteli\u011fi
<\/strong>Ekonomik fonksiyonu itibariyle ise \u00e7ek, poli\u00e7e ve bonodan farkl\u0131 olarak sadece bir \u00f6deme arac\u0131d\u0131r13. Esasen Mevzuat\u0131m\u0131zda \u00e7ekin \u00f6deme arac\u0131 oldu\u011funa dair a\u00e7\u0131k bir h\u00fck\u00fcm bulunmamaktad\u0131r. Fakat 6102 say\u0131l\u0131 TTK m. 795\/1, \u201c\u00c7ek g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6denir. Buna ayk\u0131r\u0131 herhangi bir kay\u0131t yaz\u0131lmam\u0131\u015f h\u00fckm\u00fcndedir.\u201d demek suretiyle \u00e7ekte vadeyi yasaklam\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Kanun koyucunun \u00e7ekin bir kredi arac\u0131 olarak de\u011fil de \u00f6deme arac\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 arzu etti\u011fi s\u00f6ylenebilir. Di\u011fer kambiyo senetleri olan poli\u00e7e ve bono ise, bir vade ihtiva edebileceklerinden, ekonomik fonksiyonlar\u0131 itibariyle birer kredi arac\u0131 olarak kabul edilmektedirler.<\/p>\n\n\n\n

C.Tarihi Geli\u015fimi
<\/strong>Tarihi a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00e7ek, ki\u015filerin paralar\u0131n\u0131 muhafaza etmek \u00fczere belirli kimselere tevdi ettikleri ilk g\u00fcnlerden itibaren g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve geli\u015ferek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015ftir. \u00d6zellikle paras\u0131n\u0131 sarraflara, bankerlere ya da bankalara tevdi etmi\u015f olan ki\u015filerin, paras\u0131n\u0131 tevdi etmi\u015f oldu\u011fu bu ki\u015fiye hitaben yazd\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6deme emri i\u00e7eren bir senedin teslimi ile paras\u0131 \u00fczerinde tasarruf edebilmesi \u00e7ekin geli\u015fiminin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n

D.\u0130ktisadi \u00d6nemi
<\/strong>\u00c7ek, d\u00fczenleyeni nakit paran\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve saklanmas\u0131n\u0131n beraberinde getirdi\u011fi \u00e7al\u0131nma, yanl\u0131\u015f sayma gibi sak\u0131ncalardan kurtard\u0131\u011f\u0131 ve bu paran\u0131n kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece d\u00fc\u015f\u00fck de olsa faizle nemaland\u0131r\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011fla- d\u0131\u011f\u0131 gibi, bir yandan da tedav\u00fcldeki nakit paran\u0131n belirli mali kurulu\u015flar nezdinde toplanmas\u0131 ve giderek kaydi para olarak kullan\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flamas\u0131 suretiyle gerek bu kurulu\u015flar\u0131n, gerek \u00fclke ekonomisinin yarar\u0131na sonu\u00e7lar do\u011furmaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle bir\u00e7ok \u00fclkede \u00e7ek kullan\u0131m\u0131 kanun koyucular taraf\u0131ndan s\u00fcrekli te\u015fvik edilmi\u015ftir15. Ancak belirtmek gerekir ki, \u00f6demelerde b\u00fcy\u00fck kolayl\u0131k sa\u011flamakla birlikte, \u00e7ek, kanuni bir \u00f6deme arac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, parayla e\u015fde\u011fer de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

E.\u00c7ekin Zorunlu Unsurlar\u0131
<\/strong>Bir senedin \u00e7ek olarak nitelendirilebilmesi i\u00e7in, TTK m. 780 ve \u00c7ek K.m.2\/7\u2019de say\u0131lan a\u015fa\u011f\u0131daki unsurlar\u0131 ihtiva etmesi gerekir:<\/p>\n\n\n\n

1.\u00c7ek Kelimesi
<\/strong>Senedin \u00e7ek olarak ge\u00e7erlilik kazanabilmesi i\u00e7in aranan ilk \u015fart, \u201c\u00e7ek\u201d kelimesinin senette k\u0131saltma yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n yer almas\u0131d\u0131r17. Senet T\u00fcrk\u00e7e\u2019den ba\u015fka bir dille yaz\u0131lm\u0131\u015fsa, o dilde \u00e7ek kelimesinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lan kelimenin k\u0131saltma yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n senet metninde yer almas\u0131 gerekir zorun ludur (TTK m. 780\/1, a). Eski TTK d\u00f6neminde \u201c\u00e7ek\u201d kelimesinin senedin neresinde yer almas\u0131 gerekti\u011fine dair herhangi bir a\u00e7\u0131kl\u0131k bulunmamaktayd\u0131
Uygulamada ise \u00e7ek yapraklar\u0131 bankalarca matbu \u015fekilde bas\u0131lmakta ve hem senet ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda hem de metin i\u00e7erisinde \u201c\u00e7ek\u201d kelimesine yer verilmekteydi. 6102 Say\u0131l\u0131 TTK, doktrinel tart\u0131\u015fmalar do\u011frultusunda bu konuyu a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde d\u00fczenlemi\u015f ve \u201c\u00e7ek\u201d kelimesinin senet metni i\u00e7erisinde yer almas\u0131 gerekti\u011fine de\u011finmi\u015ftir (TTK m. 780\/1, a). Dolay\u0131s\u0131yla, art\u0131k senet metni d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6rne\u011fin sadece senet ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda \u201c\u00e7ek\u201d kelimesinin yer almas\u0131 senedin \u00e7ek olarak ge\u00e7erlilik kazanmas\u0131na yetmeyecektir.<\/p>\n\n\n\n

2.Belirli Bir Bedelin Kay\u0131ts\u0131z ve \u015earts\u0131z \u00d6denmesi Emri
<\/strong>\u00c7ek kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z belirli bir bedelin \u00f6denmesine ili\u015fkin havaleyi ihtiva etmelidir (TTK m. 780\/1, b). Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6demenin her hangi bir \u015fekilde \u015farta ba\u011fl\u0131 k\u0131l\u0131nmas\u0131, senedin \u00e7ek olarak ge\u00e7erlilik kazanmas\u0131na engel olur. Ayr\u0131ca \u00f6denecek bedelin de senedin \u00fczerinde yer almas\u0131 ve belirli olmas\u0131, yani belirli bir miktar para (T\u00fcrk paras\u0131 veya yabanc\u0131 para- TTK m. 802) olarak ifade edilmesi gerekir. Belirlenebilir mahiyette olmas\u0131 yetmez.
Bedel, imzan\u0131n kapsam\u0131nda kalmak ko\u015fuluyla \u00e7ekin herhangi bir yerinde yer alabilir. Senet metni i\u00e7inde yer almas\u0131 \u015fart de\u011fildir. Bedele ili\u015fkin para miktar\u0131 rakamla veya yaz\u0131yla ya da her ikisiyle birlikte belirtilmi\u015f olabilir. Bedel hem yaz\u0131 hem rakam ile g\u00f6sterilmi\u015f ve aralar\u0131nda fark var ise, yaz\u0131 ile g\u00f6sterilen (TTK m. 818\/1, b\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 at\u0131f dolay\u0131s\u0131yla TTK m. 676); \u00e7ek \u00fczerinde farkl\u0131 yerlerde g\u00f6sterilen iki mebla\u011f da yaz\u0131 veya rakam olmakla beraber aralar\u0131nda fark varsa, k\u00fc\u00e7\u00fck olan bedel (TTK m. 676\/2) esas al\u0131n\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3.Muhatab\u0131n Ticaret Unvan\u0131 .
<\/strong>TTK\u2019ya g\u00f6re, bir senedin \u00e7ek olarak ge\u00e7erlik kazanabilmesi i\u00e7in muhatab\u0131n ticaret unvan\u0131n\u0131 i\u00e7ermesi gerekmektedir (TTK m. 780\/1,c). Yeni
d\u00fczenlemeyle, ETTK\u2019da yer alan\u201cmuhatab\u0131n ad\u0131 soyad\u0131\u201d ibaresi, \u201cmuhatab\u0131n ticaret unvan\u0131\u201d \u015feklinde de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Yap\u0131lan bu d\u00fczenleme ilk bak\u0131\u015fta isabetlidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc hukukumuza g\u00f6re \u00e7ekte muhatap ancak BankK m. 3 kapsam\u0131nda bir banka olabilir23. Bankalar ise anonim \u015firket \u015feklinde kurulan t\u00fczel ki\u015filerdir. Dolay\u0131s\u0131yla ad ve soyadlar\u0131 olamaz, ancak ticaret unvanlar\u0131 olabilir. Fakat d\u00fczenlemede g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lan nokta, yabanc\u0131 hukuk sistemlerinde \u201cbanka\u201d kavram\u0131 ile kast edilenin bizim hukukumuzdaki \u015fek- liyle bir banka olamayabilece\u011fi durumudur. Zira TTK\u2019ya g\u00f6re, \u00f6deme yeri T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda olan \u00e7ekler hakk\u0131nda \u201cbanka\u201d teriminden hangi kurulu\u015flar\u0131n anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00f6deme yeri hukukuna g\u00f6re belirlenecektir (TTK m. 815). Yabanc\u0131 hukuk sistemlerinde \u201cbanka\u201d deyimiyle her zaman mutlaka anonim \u015firket \u015feklinde kurulmu\u015f bir t\u00fczel ki\u015filik kast edilmi\u015f olmayabilir. Bu deyimle kast edilen, bir ger\u00e7ek ki\u015fi ya da t\u00fczel ki\u015fili\u011fi olmayan iktisadi bir topluluk da olabilir. Dolay\u0131s\u0131yla madde h\u00fckm\u00fcndeki d\u00fczenlemenin her t\u00fcrl\u00fc olas\u0131l\u0131\u011fa cevap verebilir durumda olabilmesi i\u00e7in \u201cmuhatab\u0131n ad\u0131\u201d \u015feklinde bir d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 daha isabetli olurdu. Zira, t\u00fczel ki\u015filerin de ger\u00e7ek ki\u015filerin de bir ad\u0131 bulundu\u011fundan, b\u00f6yle bir d\u00fczenleme her t\u00fcrl\u00fc olas\u0131l\u0131\u011fa cevap verecek nitelikte olacakt\u0131r.
Banka niteli\u011fine haiz olmayan bir ger\u00e7ek veya t\u00fczel ki\u015fi \u00fczerine \u00e7ekilen senet, \u00e7ek niteli\u011fine sahip olmasa da, havale h\u00fckm\u00fcndedir.<\/p>\n\n\n\n

4.\u00d6deme Yeri
<\/strong>TTK m. 780\/1, d uyar\u0131nca, \u00e7ek, \u00f6deme yerini de ihtiva etmelidir, fakat a\u015fa\u011f\u0131da da de\u011finece\u011fimiz \u00fczere, esasen \u00e7ekte \u00f6deme yerinin g\u00f6sterilmesi TTK\u2019ya g\u00f6re zorunlu de\u011fildir27. Bununla birlikte \u00e7ekte \u00f6deme yerinin g\u00f6sterilmesi, T\u00fcrk hukuku bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zellikle \u00f6deme i\u00e7in ibraz s\u00fcrelerinin tespiti hususunda \u00f6nem arz eder. Ayr\u0131ca, yabanc\u0131l\u0131k unsuru ta\u015f\u0131yan bir \u00e7ekte, muhatap olma ehliyetinin saptanmas\u0131 (TTK m. 819), \u015fekil ve m\u00fcddetler (TTK m. 820, m. 767) ile \u00f6demeye ili\u015fkin baz\u0131 \u00f6nemli hususlar\u0131n (TTK m. 822) belirlenmesinde de \u00f6deme yeri kanunlar\u0131 esas al\u0131n\u0131r.
\u00c7ekte \u00f6deme yerinin belirlenmesi bak\u0131m\u0131ndan TTK m. 781\/2\u2019de alternatifli bir sistem kabul edilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, \u00e7ek \u00fczerinde \u00f6deme yeri a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmemi\u015fse, muhatab\u0131n ticaret unvan\u0131 yan\u0131nda yaz\u0131l\u0131 yer \u00f6deme yeri say\u0131l\u0131r. \u015eayet burada birden fazla yer g\u00f6sterilmi\u015fse, \u00e7ek ilk g\u00f6sterilen yerde \u00f6denir. \u00d6deme yeri a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmemi\u015f ve muhatab\u0131n ticaret unvan\u0131 yan\u0131nda herhangi bir yer ismi de yaz\u0131l\u0131 de\u011filse, \u00e7ek muhatab\u0131n i\u015f merkezinin (merkez \u015fubenin) bulundu\u011fu yerde \u00f6denir.
\u015eu an i\u00e7in uygulamada d\u00fczenlenen \u00e7eklerde ayr\u0131ca bir \u00f6deme yeri g\u00f6sterilmemekte; bununla beraber, \u00c7ekK m. 2\/7 uyar\u0131nca \u00e7ek defterlerinin her yapra\u011f\u0131na, \u00e7ek hesab\u0131n\u0131n bulundu\u011fu \u015fubenin ad\u0131 (\u00f6rn: T\u00fcrkiye Garanti Bankas\u0131 A.\u015e. Diyarbak\u0131r \u015eubesi) zorunlu olarak yaz\u0131lmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, 26.02.2003 tarihli de\u011fi\u015fiklikle \u00c7ekK\u2019na bu h\u00fckm\u00fcn eklenmesinden itibaren, \u00e7ek hesab\u0131n\u0131n bulundu\u011fu \u015fube yerinin, ayn\u0131 zamanda \u00f6deme yeri olarak nitelendirilece\u011fini ve d\u00fczenleyenin \u00e7eke \u00f6deme yerini yazmamas\u0131n\u0131n \u00e7eki ge\u00e7ersiz hale getirmeyece\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.
D\u00fczenleme Yeri
D\u00fczenleme yeri, t\u0131pk\u0131 \u00f6deme yeri gibi alternatif zorunlu unsurdur. Yani \u00e7ek \u00fczerinde hi\u00e7 bulunmamas\u0131 \u00e7eki ge\u00e7ersiz hale getirir, fakat \u00e7ek \u00fczerinde bulunaca\u011f\u0131 yer a\u00e7\u0131s\u0131ndan kanun \u00e7e\u015fitli alternatifler \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. TTK m. 781\/3, \u201cD\u00fczenlenme yeri g\u00f6sterilmemi\u015f olan \u00e7ek, d\u00fczenleyenin ad\u0131 yan\u0131nda yaz\u0131l\u0131 olan yerde d\u00fczenlenmi\u015f say\u0131l\u0131r.\u201d demektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, d\u00fczenleme yeri \u00e7ek \u00fczerinde (\u00f6n y\u00fcz\u00fcnde) a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmemi\u015f ve d\u00fczenleyenin ad ve soyad\u0131 (ya da imzas\u0131n\u0131n)yan\u0131nda da her hangi bir yer ismi yaz\u0131l\u0131 de\u011filse, senedin \u00e7ek vasf\u0131n\u0131 kazanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Ayr\u0131ca birden fazla d\u00fczenleme yeri g\u00f6sterilmesi de \u00e7ekin ge\u00e7ersizli\u011fi sonucunu do\u011furur32. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fczenleme yeri, d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc ile birlikte \u00f6deme i\u00e7in ibraz s\u00fcrelerinin hesaplanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem arz etmektedir. T\u00fcrk hukukunda \u00e7ekte d\u00fczenleme yeri ile \u00f6deme yerinin ayn\u0131 veya farkl\u0131 olmas\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fik (10 g\u00fcn, 1 ay, 3 ay gibi) ibraz s\u00fcreleri uygulanmaktad\u0131r. Ge\u00e7ersiz hale gelen \u00e7ek adi havale h\u00fckm\u00fcnde say\u0131l\u0131r.
D\u00fczenleme yeri, d\u00fczenleme tarihi ile birlikte ibraz s\u00fcreleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u0130braz s\u00fcrelerinin belirlenmesi d\u00fczenleme yerine g\u00f6re yap\u0131l\u0131rken, ibraz s\u00fcrelerinin ba\u015flang\u0131c\u0131 d\u00fczenleme tarihine g\u00f6re belir- lenir34. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00fczenleme yeri ile esas konumuz olan d\u00fczenleme tarihi aras\u0131nda olduk\u00e7a yak\u0131n bir ili\u015fki bulunmaktad\u0131r. Bu nedenle, \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda d\u00fczenleme yeri, \u00e7ekin di\u011fer unsurlar\u0131na nazaran daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelenecektir.
D\u00fczenleme yerinin (yukar\u0131da belirtti\u011fimiz \u00f6nemine binaen), mutlaka bir m\u00fclki idare birimi olmas\u0131 gerekir. Aksi takdirde ibraz s\u00fcresinin tespiti m\u00fcmk\u00fcn olmaz. M\u00fclki idare birimleri d\u00fczenleme yeri olarak yaz\u0131l\u0131rken a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131l\u0131r olmak ko\u015fuluyla k\u0131salt\u0131labilir. Fakat \u201cm\u00fclki idari birim\u201d ile kast edilenin sadece il veya il\u00e7eler mi oldu\u011fu; yoksa kasaba, k\u00f6y, belde adlar\u0131 gibi yerle\u015fim birimi adlar\u0131n\u0131n da \u00e7eke yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususunda doktrinde tart\u0131\u015fmalar bulunmaktad\u0131r. Doktrindeki g\u00f6r\u00fc\u015flerden biri, mutlaka il ad\u0131n\u0131n yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekmedi\u011fi, \u00e7ekin d\u00fczenlendi\u011fi il\u00e7e, k\u00f6y vb. yerlerin de isimlerinin yaz\u0131labilece\u011fini savunmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise d\u00fczenleme yeri mutlaka idari birim olarak g\u00f6sterilmeli, dolay\u0131s\u0131yla sadece il veya il\u00e7e isimleri \u00e7ekte d\u00fczenleme yeri olarak yaz\u0131labilmelidir.
Bu konuda Yarg\u0131tay ceza daireleri ile hukuk daireleri aras\u0131nda da g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi bulunmamaktad\u0131r. Yarg\u0131tay 10. Ceza Dairesi bir karar\u0131nda kasabalar\u0131n d\u00fczenleme yeri olarak \u00e7ekte g\u00f6sterilebilece\u011fini belirtmi\u015ftir. Oysa Yarg\u0131tay 12. Hukuk Dairesi ise bir karar\u0131nda \u00e7ekte d\u00fczenleme yeri olarak sadece sokak ismi yaz\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131, mutlaka il ya da il\u00e7e ad\u0131n\u0131n da belirtilmesi gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir.
Dolay\u0131s\u0131yla, somut olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re hareket edilerek, birden fazla ayn\u0131 isimli il\u00e7e ad\u0131 oldu\u011funda o il\u00e7enin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ilin isminin de \u00e7ekte belirtilmesi kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 \u00f6nleyecektir. Ayn\u0131 \u015fekilde k\u00f6y, kasaba, sokak isimlerinin de ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 il\u00e7e veya \u00f6zellikle il isimlerinin yaz\u0131lmas\u0131 Suretiyle \u00e7ekte belirtilmesi, \u00e7ekin ge\u00e7ersiz hale gelmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 en aza indirecektir
Bu konuda de\u011finmemiz gereken bir ba\u015fka husus ise d\u00fczenleme yerinin k\u0131salt\u0131larak yaz\u0131lmas\u0131 durumudur. Yarg\u0131tay, 14.12.1992 tarih ve 1992\/1- 1992\/5 say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131nda d\u00fczenleme yerinin \u201c\u2026 hi\u00e7bir duraksamaya yer vermeyecek \u015fekilde anla\u015f\u0131labilir olmas\u0131 ko\u015fulu ile\u2026\u201d (\u00f6rne\u011fin \u0130st.) k\u0131salt\u0131larak da yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu kabul etmi\u015f ve b\u00f6ylelikle, d\u00fczenleme yerine y\u00f6nelik olarak salt bir k\u0131saltma kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00e7ekin ge\u00e7ersizli\u011fine yol a\u00e7mayaca\u011f\u0131 sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte doktrinde, birden \u00e7ok yer ad\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran ve bu nedenle duraksamaya ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa yol a\u00e7an k\u0131saltmalar\u0131n \u00e7eki ge\u00e7ersiz k\u0131laca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131zca kabul edilmektedir.
\u00d6deme i\u00e7in ibraz s\u00fcrelerinin hesab\u0131nda d\u00fczenleme yerinin etkisi TTK\u2019da d\u00fczenlenmi\u015ftir. Buna g\u00f6re; e\u011fer bir \u00e7ek d\u00fczenlendi\u011fi yerde \u00f6denecekse on g\u00fcn; d\u00fczenlendi\u011fi yerden ba\u015fka bir yerde \u00f6denecekse bir ay i\u00e7inde muhatab\u0131na ibraz edilmelidir (TTK m. 796\/1).
\u00d6denece\u011fi \u00fclkeden ba\u015fka bir \u00fclkede d\u00fczenlenen \u00e7ek, d\u00fczenlenme yeri ile \u00f6deme yeri ayn\u0131 k\u0131tada ise bir ay ve ayr\u0131 k\u0131talarda ise \u00fc\u00e7 ay i\u00e7inde muhataba ibraz edilmelidir. Bu bak\u0131mdan, bir Avrupa \u00fclkesinde d\u00fczenlenip de Akdeniz\u2019e sahili bulunan bir \u00fclkede \u00f6denecek olan ve ayn\u0131 \u015fekilde Akdeniz\u2019e sahili olan bir \u00fclkede d\u00fczenlenip bir Avrupa \u00fclkesinde \u00f6denmesi gereken \u00e7ekler, ayn\u0131 k\u0131tada d\u00fczenlenmi\u015f ve \u00f6denmesi \u015fart k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f say\u0131lacakt\u0131r (TTK m. 796\/2).
Akdeniz\u2019e sahili olan \u00fclkelerin Avrupa \u00fclkeleri ile ayn\u0131 k\u0131tada say\u0131lmas\u0131n\u0131n temeli Cenevre Yeknesak Konvansiyonu\u2019na dayanmaktad\u0131r. 19. yy. sonlar\u0131ndan itibaren, t\u00fcm \u00fclkeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ortak bir kambiyo mevzuat\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 istemiyle \u00f6nce Lahey\u2019de sonra Cenevre\u2019de konferanslar d\u00fczenlenmi\u015ftir. Cenevre Konferanslar\u0131 sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ve 7 Temmuz 1930 tarihinde kabul edilen \u201cPoli\u00e7e ve Bonolar Hakk\u0131nda Cenevre Yeknesak Kanunu\u201d, \u201cPoli\u00e7e ve Bonolara \u0130li\u015fkin Baz\u0131 Kanunlar \u0130htilaf\u0131n\u0131n \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcne Dair Cenevre Konvansiyonu\u201d ve \u201cPoli\u00e7e ve Bonolara \u0130li\u015fkin Damga Resmi Kanunlar\u0131na Dair Konvansiyon\u201d bu yolda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 bir araya getirmi\u015ftir. 19 Mart 1931\u2019de yap\u0131lan konferansta da \u00e7ek hakk\u0131nda \u00fc\u00e7 ayr\u0131 konvansiyon kabul edilmi\u015ftir.
Bu konvansiyonlara ABD, \u0130ngiltere ve \u0130ngiliz Uluslar Toplulu\u011fu\u2019na d\u00e2hil \u00fclkelerin bir\u00e7o\u011fu kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kambiyo senetleri hukuku alan\u0131nda iki b\u00fcy\u00fck sistemin varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edebiliriz. Bunlardan birincisi, Cenevre Konvansiyonlar\u0131 sistemi; ikincisi ise 1882 tarihli Bills of Exchange Act\u2019e dayanan Anglo-sakson hukuk sistemidir41. Mevzuat\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan da Cenevre Konvansiyonlar\u0131 sisteminin dolayl\u0131 kabul edildi\u011fi s\u00f6ylenebilir.
Son olarak belirtmeliyiz ki, \u00e7ekte g\u00f6sterilen d\u00fczenleme yerinin ger\u00e7e\u011fe uygun olmas\u0131 \u015fart de\u011fildir. Nas\u0131l ki ibraz s\u00fcresini uzatmak ya da k\u0131saltmak i\u00e7in \u00e7ekin ger\u00e7ekte d\u00fczenlendi\u011fi de\u011fil, daha \u00f6nceki ya da daha sonraki bir tarih d\u00fczenleme tarihi olarak g\u00f6sterilebiliyorsa, ayn\u0131 \u015fekilde, \u00f6rne\u011fin \u00f6deme yerinde d\u00fczenlenmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7ek \u00fczerine farkl\u0131 bir yerin yaz\u0131lmas\u0131 ve bu yolla da ibraz s\u00fcresinin uzat\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bununla birlikte hi\u00e7 olmayan (hayali) bir yerin d\u00fczenleme yeri olarak g\u00f6sterilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
6.D\u00fczenleme Tarihi
<\/strong>\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n esas konusunu olu\u015fturan d\u00fczenleme tarihi de \u00e7ekin zorunlu unsurlar\u0131ndand\u0131r. Bu unsur bir ge\u00e7erlilik ko\u015fulu olman\u0131n44 yan\u0131nda, ibraz s\u00fcreleri, ehliyet, temsil ve tasarruf yetkisi gibi ba\u015fka a\u00e7\u0131lardan da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r45. Keza ibraz s\u00fcrelerinin bitimine ba\u011fl\u0131 olarak, cironun en ge\u00e7 ne zamana kadar yap\u0131labilece\u011fi (TTK m. 793\/1), \u00e7ekten cayman\u0131n h\u00fck\u00fcm do\u011furaca\u011f\u0131 zaman\u0131n tespiti (TTK m. 799\/1)46, protesto veya e\u015fde\u011fer y\u00f6ntemlerle \u00f6dememenin tespiti s\u00fcreleri (TTK m. 809\/1), kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek d\u00fczenlenmesi nedeniyle idari yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 talep hakk\u0131n\u0131n do\u011fumu (\u00c7ekK. M. 5\/1) a\u00e7\u0131lar\u0131ndan da d\u00fczenlenme tarihinin b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi bulunmaktad\u0131r47. D\u00fczenleme tarihinin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde incelemesini ayr\u0131 bir ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda yapaca\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in burada sadece, d\u00fczenleme tarihi yaz\u0131lmaks\u0131z\u0131n bankaya ibraz edilen \u00e7ekin ge\u00e7ersiz oldu\u011funu belirtmekle yetiniyoruz.
7.D\u00fczenleyenin \u0130mzas\u0131
<\/strong>Bir \u00e7ekin ge\u00e7erli olabilmesi i\u00e7in gerekli \u015fartlardan bir di\u011feri de d\u00fczenleyenin imzas\u0131d\u0131r. TTK m. 818\u2019in yapm\u0131\u015f oldu\u011fu at\u0131f sebebiyle poli\u00e7elerde d\u00fczenleyenin imzas\u0131 hakk\u0131nda belirtilen t\u00fcm \u00f6zellikler, \u00e7ekler hakk\u0131nda da uygulanacakt\u0131r.
\u0130mza \u00e7ekin \u00f6n y\u00fcz\u00fcnde ve senet metninin t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsayacak \u015fekilde yer almal\u0131d\u0131r ve imzan\u0131n el yaz\u0131s\u0131 ile at\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir48. Bu sebeple imza yerine parmak basmak, tasdik edilmi\u015f bir i\u015faret ya da m\u00fch\u00fcr kullanmak \u00e7eki ge\u00e7ersiz k\u0131lacakt\u0131r49.
Bu konuda de\u011finilmesi gereken \u00f6nemli bir husus da g\u00fcvenli elektronik imza50 ile \u00e7ekin imzalanmas\u0131n\u0131n ge\u00e7erli olup olmayaca\u011f\u0131 durumudur. TTK bu konuda a\u00e7\u0131k bir h\u00fck\u00fcm sevk etmi\u015f bulunmaktad\u0131r (TTK m. 1526\/1). Bu h\u00fckme g\u00f6re, poli\u00e7e, bono, \u00e7ek, makbuz senedi, varant ve kambiyo senetlerine benzeyen senetler g\u00fcvenli elektronik imza ile d\u00fczenlenemeyecektir. Bu senetlere ili\u015fkin kabul, aval ve ciro gibi senet \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen i\u015flemler g\u00fcvenli elektronik imza ile yap\u0131lamayacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, d\u00fczenle- yenin imzas\u0131n\u0131n mutlaka \u0131slak imza \u015feklinde olmas\u0131, d\u00fczenleyenin bizzat bu imzay\u0131 elle atmas\u0131 gerekmektedir. G\u00fcvenli elektronik imza ile imzalanan \u00e7ekler ise \u00e7ek vasf\u0131 ta\u015f\u0131mayacaklard\u0131r. Bununla birlikte, el yaz\u0131s\u0131 ile at\u0131lm\u0131\u015f bir imzay\u0131 ihtiva etmek kayd\u0131yla, imzan\u0131n ger\u00e7ekte d\u00fczenleyen veya yetkili temsilcisine ait olmamas\u0131, TTK m. 677\u2019de d\u00fczenlenmi\u015f olan \u201cimzalar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ilkesi\u201d uyar\u0131nca senedin \u00e7ek vasf\u0131na sahip olmas\u0131n\u0131 ve senet \u00fczerinde imzas\u0131 bulunan (ciranta, avalist gibi) di\u011fer kimselerin sorumlul\u011funu etkilemez.<\/p>\n\n\n\n

II.D\u00dcZENLEME TAR\u0130H\u0130 VE \u00c7EK HUKUKUNDAK\u0130 \u00d6NEM\u0130
A. \u00c7ekte D\u00fczenleme Tarihi
1.Genel Olarak<\/strong>
TTK\u2019daki a\u00e7\u0131k d\u00fczenleme uyar\u0131nca bir \u00e7ekte d\u00fczenleme tarihinin g\u00f6sterilmesi zorunludur. Aksi takdirde, di\u011fer t\u00fcm zorunlu unsurlar\u0131 ihtiva etse dahi \u00e7ek ge\u00e7erlili\u011fini kaybedecektir (TTK m. 780\/1, e). D\u00fczenleme tarihini i\u00e7ermedi\u011fi i\u00e7in \u00e7ek say\u0131lmayan bir senet, nama veya emre yaz\u0131l\u0131 olmak kayd\u0131yla adi havale h\u00fckm\u00fcnde say\u0131lacak; hamiline d\u00fczenlenmi\u015f olmas\u0131 halinde ise, havale al\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7ermedi\u011fi i\u00e7in havale olarak da nitelendirilemeyecek, sadece yaz\u0131l\u0131 delil ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak kabul edilecektir.
\u00c7ek \u00fczerinde bir d\u00fczenleme tarihinin bulunmamas\u0131na bizzat d\u00fczenle- yen yol a\u00e7sa bile, \u00e7ekin ge\u00e7ersizli\u011fini ileri s\u00fcrebilmelidir. D\u00fczenleme tarihinin eksikli\u011finin d\u00fczenleyen taraf\u0131ndan ileri s\u00fcr\u00fclmesi, \u015fekil eksikli\u011fine bilerek ve isteyerek sebep olma, yani bu eksikli\u011fi daha sonra ileri s\u00fcrerek sorumluluktan kurtulmay\u0131 planlam\u0131\u015f olma halleri hari\u00e7, hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 olarak nitelendirilemez.
\u00c7ekin zorunlu unsurlar\u0131ndan olan d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc \u00e7ek \u00fczerinde yer almal\u0131 ve ister rakam ister yaz\u0131 veya her ikisiyle birlikte (kar\u0131\u015f\u0131k) g\u00f6sterilmi\u015f olsun mutlaka g\u00fcn, ay ve y\u0131l \u015feklinde (\u00f6rne\u011fin 15.11.2012) tam olarak ifade edilmelidir. \u00c7ekte d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6sterilecek tarih, hi\u00e7bir \u015f\u00fcp heye mahal vermemek ko\u015fuluyla k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f olarak ya da ay ve g\u00fcn\u00fcn yerleri de\u011fi\u015ftirilmi\u015f olarak da yaz\u0131labilir55. Bununla birlikte, y\u0131l\u0131n, ay\u0131n ya da g\u00fcn\u00fcn belirtilmedi\u011fi (tek ba\u015f\u0131na 27 Haziran veya Haziran 2008 gibi) yahut belirtilmekle beraber a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lamayan bir tarih (7.7.7 gibi) ge\u00e7erli kabul edilmez56. B\u00f6yle senetler zorunlu unsurlardan d\u00fczenleme tarihini ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle \u00e7ek olarak nitelendirilemezler57.
D\u00fczenleme tarihinin belirli ve m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131 gerekmektedir. Bu husustaki Yarg\u0131tay kararlar\u0131n\u0131 inceledi\u011fimizde, zamanla Y\u00fcksek Mahkemenin \u00e7eki ge\u00e7ersiz sayma hususundaki sert tutumunu yumu\u015fatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Yarg\u0131tay 10. Ceza Dairesi, 1992 tarihli bir karar\u0131nda 30.2.1991 gibi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir d\u00fczenleme tarihi ta\u015f\u0131yan \u00e7eki ge\u00e7ersiz saym\u0131\u015fken58, daha sonras\u0131ndaki kararlar\u0131nda bu tutumunu yumu\u015fatarak \u015eubat ay\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere 31 g\u00fcn olmayan aylar a\u00e7\u0131s\u0131ndan senet \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 olan ve fakat takvimde bulunmayan d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fcn\u00fc, ilgili ay\u0131n son g\u00fcn\u00fc olarak kabul etmi\u015f ve senedi ge\u00e7erli saym\u0131\u015ft\u0131r59. \u00d6ztan ise 30 \u015eubat tarihli d\u00fczenleme tarihinin mant\u0131\u011fa a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmamaktad\u0131r. \u00d6ztan\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmayan Pula\u015fl\u0131 ise \u00e7eklerde genellikle d\u00fczenleme tarihinin 30 \u015eubat 2012 \u015feklinde yaz\u0131yla de\u011fil de, 30.2.2012 \u015feklinde rakamla yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, d\u00fczenleyenin dalg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 yahut dikkatsizli\u011fi sebebiyle meydana gelen bu yanl\u0131\u015fl\u0131\u011fa dayanarak \u00e7ekin ge\u00e7ersiz say\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul etmemektedir. Pula\u015fl\u0131\u2019n\u0131n da hakl\u0131 olarak belirtti\u011fi \u00fczere d\u00fczenleyenin dalg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 veya dikkatsizli\u011fi sebebiyle bu t\u00fcr bir yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n meydana gelmi\u015f olabilme ihtimalini de dikkate alarak bu t\u00fcr bir d\u00fczenleme tarihini ihtiva eden bir \u00e7ekin ge\u00e7erli say\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, aksi tutumun art niyetli d\u00fczenleyeni \u00f6d\u00fcllendirmek olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz. Kald\u0131 ki, doktrin ve uygulamada da art\u0131k, yayg\u0131n olarak, \u015fubat ay\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere takvimde 31 g\u00fcn \u00e7ekmeyen t\u00fcm aylar i\u00e7in d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc olarak yaz\u0131lan \u201c31\u201d tarihi, ilgili ay\u0131n son g\u00fcn\u00fc olarak kabul edilmektedir. Takvimde hi\u00e7bir ayda bulunmayan 32 ve devam g\u00fcnlerinin d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc olarak yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7eklerin ge\u00e7ersiz olaca\u011f\u0131 ise tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r.
\u00c7ekin \u00fczerinde (\u00f6n y\u00fcz\u00fcnde) yer almak kayd\u0131 ile tarihin \u00e7ekin herhangi bir yerinde, \u00f6rne\u011fin \u00e7ekin \u00fcst k\u00f6\u015felerinde ya da imzan\u0131n yan\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n bir \u00f6nemi yoktur. Bununla beraber bankalar taraf\u0131ndan matbu olarak bast\u0131r\u0131l\u0131p verilen \u00e7ek yapraklar\u0131nda. Sa\u011f \u00fcst k\u00f6\u015fede d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc i\u00e7in ayr\u0131lm\u0131\u015f bir yer bulunmakta ve d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc de genellikle ayr\u0131lm\u0131\u015f bu yere yaz\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7ek \u00fczerinde d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc olarak farkl\u0131 iki tarihin yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 kural olarak \u00e7eki ge\u00e7ersiz k\u0131lmal\u0131d\u0131r. Zira bu durumda ibraz s\u00fcrelerinin hesaplanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Bununla birlikte b\u00f6yle bir \u00e7eki ge\u00e7ersiz kabul etmek k\u00f6t\u00fc niyetli ke\u015fidecilerin yarar\u0131na olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir yandan \u00e7ek d\u00fczenleyip di\u011fer yandan sorumlu tutulmak istemeyen ke\u015fideci, senedin \u00fczerine birbirinden farkl\u0131 iki d\u00fczenleme tarihi yazarak \u00e7ekin ge\u00e7ersiz say\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilecektir. Bundan dolay\u0131, k\u00f6t\u00fc niyetli d\u00fczenleyenlere kar\u015f\u0131 \u00e7ek hamillerinin korunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, en az\u0131ndan \u00e7ek \u00fczerinde d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc i\u00e7in \u00f6zel olarak ayr\u0131lm\u0131\u015f yerde yaz\u0131l\u0131 tarihi65, burada bir tarih yaz\u0131lmam\u0131\u015fsa, d\u00fczenleyenin imzas\u0131n\u0131n yan\u0131ndaki tarihi d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc olarak kabul edip di\u011fer tarihi ge\u00e7ersiz saymak gerekir66. Ancak b\u00f6yle bir \u00e7\u00f6z\u00fcm tarz\u0131 da her zaman isabetli olmayabilir. \u015e\u00f6yle ki, \u00e7ek \u00fczerinde ba\u015fta tek bir d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc yaz\u0131l\u0131 olmakla birlikte, ibraz s\u00fcresini ge\u00e7irmi\u015f olan hamil de \u00e7ek \u00fczerine daha ge\u00e7 bir tarih ekleyerek ibraz s\u00fcre- sini ge\u00e7irmi\u015f olmaktan dolay\u0131 kaybetti\u011fi haklar\u0131 yeniden elde etmek maskad\u0131yla hareket etmi\u015f olabilir. Bunun i\u00e7in \u00e7ek \u00fczerinde farkl\u0131 iki d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fcn\u00fcn yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu durumlarda, bunlar\u0131n yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu yer \u00f6nemsenmeksizin, sonraki tarihi vade olarak nitelendirerek TTK m. 795\/1 h\u00fckm\u00fc uyar\u0131nca ge\u00e7ersiz saymak, \u00f6nceki tarihi ise d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc olarak kabul etmek daha isabetli olacakt\u0131r. Nitekim Yarg\u0131tay da farkl\u0131 kararlar\u0131nda sonraki tarihi vade olarak kabul edip ge\u00e7ersiz saym\u0131\u015f; \u00f6nceki tarihi ise d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc olarak kabul etmi\u015ftir.
\u00c7ekte iki d\u00fczenleme tarihi varsa ve biri iptal edilmi\u015fse \u00e7ek ge\u00e7erlidir69. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ekte vade yoktur ve \u00e7ekteki tarihlerden birinin \u00e7izilmesiyle, kalan tarih d\u00fczenleme tarihi say\u0131lacakt\u0131r. Ancak bu \u00e7izilen tarihin alt\u0131nda veya yan\u0131nda d\u00fczenleyenin imzas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 gereklidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc senette de\u011fi\u015fiklik yapmaya sadece d\u00fczenleyen yetkilidir. Di\u011fer \u00e7ek hamillerinin senette de\u011fi\u015fiklik yapmalar\u0131, \u00e7ekte tahrifat su\u00e7unu olu\u015fturabilir.<\/p>\n\n\n\n

2.\u00d6nceki D\u00fczenleme Tarihi
<\/strong>Kanun koyucu d\u00fczenleme tarihini, \u00f6nemine binaen \u00e7ekin zorunlu unsurlar\u0131 aras\u0131nda de\u011ferlendirmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ek \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 tarihin, kural olarak ger\u00e7ekten de \u00e7ekin d\u00fczenlendi\u011fi tarihi ifade etmesi gerekir. Bununla beraber, d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u00e7ekin d\u00fczenlendi\u011fi tarihten \u00f6nceki bir tarih olarak g\u00f6sterilmesi, \u00e7ekin ge\u00e7erlili\u011fini etkilemez. B\u00f6yle bir durumda kanunda \u00f6deme i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ibraz s\u00fcreleri d\u00fczenleyen taraf\u0131ndan k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r.
D\u00fczenleme tarihinin ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 (\u00f6nce veya sonra) g\u00f6sterilmesi senedin taraflar\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7erli olmakla birlikte, bu ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan menfaatleri zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin aksini kan\u0131tlamak suretiyle ger\u00e7ek d\u00fczenleme tarihine g\u00f6re i\u015flem yap\u0131lmas\u0131n\u0131 talep edebilmeleri gerekir. \u00d6zellikle ehliyet, temsil, iflas ve tasarruf yetkisi ile ilgili bir uyu\u015fmazl\u0131k durumunda, ger- \u00e7ek d\u00fczenleme tarihine g\u00f6re i\u015flem yap\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etmekte \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin yarar\u0131 bulunabilir.<\/p>\n\n\n\n

3.\u0130leri D\u00fczenleme Tarihi
<\/strong>\u00c7ekin \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc, \u00e7ekin d\u00fczenlendi\u011fi tarihten \u00f6nceki bir tarih olabilece\u011fi gibi, sonraki bir tarih de olabilir. Uygulamada
\u201cileri d\u00fczenleme tarihli \u00e7ek\u201d veya \u201cvadeli \u00e7ek\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan bu \u00e7eklerle, \u00f6deme i\u00e7in ibraz s\u00fcreleri uzat\u0131lmak suretiyle adeta bir vade yarat\u0131lmak- tad\u0131r76. Bununla beraber, TTK m. 795\/2 deki d\u00fczenlemeyle \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce ibraz edilen \u00e7ekin de, ibraz g\u00fcn\u00fc \u00f6denmesi zorunlu k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ne var ki, ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak de\u011finece\u011fimiz \u00fczere, 6273 say\u0131l\u0131 Kanunla 5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ek Kanununda yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik sonucu, Kanuna eklenen ge\u00e7ici 1 madde ile ileri tarihli \u00e7ekin \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce \u00f6denmek i\u00e7in muhatap bankaya ibraz\u0131n\u0131n, 31.12.2017 tarihine kadar ge\u00e7ersiz olaca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

B.D\u00fczenleme Tarihinin \u00c7ek Hukukundaki \u00d6nemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1.\u00c7ekin Ge\u00e7erlili\u011fine Olan Etkisi Bak\u0131m\u0131ndan \u00d6nemi
D\u00fczenleme tarihinin \u00e7ekin ge\u00e7erlili\u011fine ili\u015fkin etkisini yukar\u0131da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde incelemi\u015ftik. Bunlara ilaveten de\u011finmemiz gereken \u00f6nemli bir di\u011fer husus ise a\u00e7\u0131k ve eksik \u00e7ek d\u00fczenlemesidir. Bir \u00e7ekin zorunlu unsurlar\u0131ndan, d\u00fczenleyenin imzas\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer unsurlar\u0131n -ki buna d\u00fczenleme tarihi de d\u00e2hildir- d\u00fczenleyen taraf\u0131ndan bo\u015f b\u0131rak\u0131larak lehtara teslim edilmesi s\u00f6z konusu olabilir. Bu durumda d\u00fczenleyen, \u00e7ekin di\u011fer unsurlar\u0131n\u0131n lehtar taraf\u0131ndan doldurulmas\u0131n\u0131 istemektedir. Lehtar bu unsuru, \u00e7eki tedav\u00fcle \u00e7\u0131karmadan \u00f6nce veya hi\u00e7 olmazsa \u00e7eki bankaya ibraz etmeden \u00f6nce doldurmal\u0131d\u0131r. Yarg\u0131tay\u2019\u0131n da benimsedi\u011fi \u00fczere, icra takibine konulduktan sonra veya tahsil amac\u0131yla bankaya ibraz edildi\u011fi s\u0131rada d\u00fczenleme tarihinin yaz\u0131lmas\u0131 senedi ge\u00e7erli k\u0131lmaz. D\u00fczenleme tarihinin aradaki anla\u015fmaya uygun doldurulmas\u0131 kayd\u0131yla yaz\u0131lmadan \u00e7ekin lehdara verilmesi durumda a\u00e7\u0131k \u00e7ek s\u00f6z konusu olur. A\u00e7\u0131k \u00e7ek hukuken ge\u00e7erli bir \u00e7ektir. A\u00e7\u0131k \u00e7ekin doldurulmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda aradaki anla\u015fmaya uyulmad\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 d\u00fczenleyen taraf\u0131ndan ispatlanmal\u0131d\u0131r. Bununla birlikte bu y\u00f6nl\u00fc bir iddian\u0131n iyi niyetli hamile kar\u015f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Eksik \u00e7ekte ise, lehtar bo\u015f b\u0131rak\u0131lan unsurlar\u0131 doldurmaks\u0131z\u0131n \u00e7eki bankaya ibraz etmektedir. Bu durumdaki \u00e7ek ise ge\u00e7ersizdir.
2.D\u00fczenleyenin Ehliyetinin Tespiti A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6nemi
<\/strong>D\u00fczenleme tarihi, d\u00fczenleyenin hukuki i\u015flem ehliyetinin belirlenece\u011fi an\u0131n tespiti a\u00e7\u0131s\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r81. TTK m. 670\u2019e g\u00f6re, \u201cS\u00f6zle\u015fme ile bor\u00e7lanmaya ehil olan ki\u015fi, kambiyo senetleri ile de bor\u00e7lanmaya ehildir.\u201d Yani; bir kambiyo senedine imza atarak bor\u00e7 alt\u0131na girebilmek i\u00e7in MK
m.9 anlam\u0131nda fiil ehliyetine sahip olmak gereklidir. \u00c7ek de bir kambiyo senedidir ve ge\u00e7erli bir \u00e7ek d\u00fczenlemesinden bahsedilebilmesi i\u00e7in fiil ehli- yetinin bulunmas\u0131 zorunludur.
Fiil ehliyeti, ki\u015finin bizzat yapaca\u011f\u0131 hukuki i\u015flemler veya haks\u0131z fiillerle kendi lehine hak veya aleyhine bor\u00e7lar yaratma ve haks\u0131z fiillerinden dolay\u0131 sorumlu olma iktidar\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ek ki\u015filer i\u00e7in fiil ehliyetinin kazan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u015fartlar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen MK m. 10\u2019a g\u00f6re \u201cAy\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip ve k\u0131s\u0131tl\u0131 olmayan her ergin ki\u015finin fiil ehliyeti vard\u0131r.\u201d T\u00fczel ki\u015filerin fiil ehliyetini kazanma \u015fartlar\u0131n\u0131 ise MK m.49 d\u00fczenlemi\u015ftir. Bu h\u00fckme g\u00f6re, \u201cT\u00fczel ki\u015filer, kanuna ve kurulu\u015f belgelerine g\u00f6re gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazan\u0131rlar.\u201d
Ger\u00e7ek ki\u015filer a\u00e7\u0131s\u0131ndan birtak\u0131m \u00f6zel durumlar da bulunmaktad\u0131r. Erginli\u011fin evlenme yahut mahkeme karar\u0131 ile kazan\u0131lmas\u0131 durumunda, ki\u015fi yine de ergin say\u0131laca\u011f\u0131 i\u00e7in fiil ehliyetinin erginlik ko\u015fulu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f kabul edilecektir.
Ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip k\u00fc\u00e7\u00fckler ve k\u0131s\u0131tl\u0131lar bor\u00e7land\u0131r\u0131c\u0131 i\u015flemleri ancak kanuni temsilcilerinin izni yahut icazeti ile yapabileceklerinden; bunlar\u0131n kambiyo senetleri ile bor\u00e7lanmalar\u0131 da kanuni temsilcilerinin r\u0131zas\u0131n\u0131 gerektirecektir.
Bir meslek veya sanatla u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendisine ait mallar\u0131n y\u00f6netimini ve bunlardan yararlanma hakk\u0131na sahip olan k\u00fc\u00e7\u00fcklerin; kambiyo taahh\u00fcd\u00fcnde bulunmak da dahil olmak \u00fczere, meslek veya sanat\u0131n gerektirdi\u011fi her t\u00fcrl\u00fc i\u015flemi yapabilece\u011fi kabul edilmelidir. Ayn\u0131 \u015fekilde kendisine bir meslek veya sanatla u\u011fra\u015fmas\u0131 izni verilmi\u015f vesayet alt\u0131ndaki ki\u015filer bak\u0131m\u0131ndan da ayn\u0131 esas ge\u00e7erlidir. Fiil ehliyetinin t\u00fcm \u015fartlar\u0131na sahip olmalar\u0131na ra\u011fmen kendilerine yasal dan\u0131\u015fman atananlar da ancak dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc alarak kambiyo taahh\u00fcd\u00fcnde bulunabileceklerdir.
TTK\u2019ya g\u00f6re, \u00e7ekin tedav\u00fcle \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131ndan sonra, d\u00fczenleyenin \u00f6l\u00fcm\u00fc, medeni haklar\u0131n\u0131 kullanma ehliyetini kaybetmesi veya iflas\u0131 \u00e7ekin ge\u00e7erlili\u011fini etkilemeyecektir (TTK m. 800). Bu h\u00fckm\u00fcn kar\u015f\u0131t anlam\u0131ndan ula\u015faca\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7, ge\u00e7erli bir \u00e7ek d\u00fczenlenebilmesi i\u00e7in, d\u00fczenleyenin, yukar\u0131da belirtilen \u015fartlar\u0131 \u00e7eki d\u00fczenledi\u011fi anda ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekti\u011fidir. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00fczenleme tarihi olarak belirtilen tarihte d\u00fczenleyenin fiil ehliyetine sahip olmamas\u0131, iflas\u0131 ya da \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7eki ge\u00e7ersiz k\u0131lar. Fakat \u00e7ek bir kez d\u00fczenlenip tedav\u00fcle \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131ktan sonra, \u00e7ek d\u00fczenlemesine engel te\u015fkil eden bu durumlar ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olsa da \u00e7ekin ge\u00e7erlili\u011fi bundan etkilenmez.
D\u00fczenleyen, \u00e7ekin d\u00fczenlenmesi s\u0131ras\u0131nda fiil ehliyetine sahip de\u011filse senetteki taahh\u00fcd\u00fcn h\u00fck\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc herkese kar\u015f\u0131 ileri s\u00fcrebilir. \u0130radeye ili\u015fkin bir ge\u00e7ersizlik def\u2019i olan ehliyetsizlik, sadece ehliyetsiz olan ki\u015finin senette yer alan taahh\u00fcd\u00fcn\u00fc ge\u00e7ersiz k\u0131lar. Bu ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131ndakilerin senet \u00fczerindeki taahh\u00fctleri, imzalar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ilkesi gere\u011fi ge\u00e7erli olmaya devam eder. Bu anlamada ehliyetsizlik senedi ge\u00e7ersiz k\u0131lmaz.
D\u00fczenleyenin ehliyetinin tespitinde, senet \u00fczerindeki d\u00fczenleme tarihi, ger\u00e7ek d\u00fczenleme tarihi olarak kabul edilmekle birlikte, menfaatleri zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin aksini kan\u0131tlamak suretiyle ger\u00e7ek d\u00fczenleme tarihine g\u00f6re i\u015flem yap\u0131lmas\u0131n\u0131 talep edebilme haklar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3.Temsil Yetkisinin Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Tespiti A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6nemi
<\/strong>\u00c7ekin temsilci arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fczenlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olmakla birlikte, \u00c7ekK. m. 5\/3 ile bu konuda baz\u0131 s\u0131n\u0131rlamalar getirilmi\u015ftir. An\u0131lan h\u00fckme g\u00f6re, \u201c\u00c7ek hesab\u0131 sahibi ger\u00e7ek ki\u015fi, kendisi ad\u0131na \u00e7ek d\u00fczenlemek \u00fczere bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 temsilci veya vekil olarak tayin edemez. Ger\u00e7ek ki\u015finin temsilcisi veya vekili olarak \u00e7ek d\u00fczenlenmesi h\u00e2linde, bu \u00e7ekten dolay\u0131 hukuk\u00ee sorumluluk ile idar\u00ee yapt\u0131r\u0131m sorumlulu\u011fu \u00e7ek hesab\u0131 sahibine aittir\u201d. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere Kanun \u00e7ek hesab\u0131 sahibi ger\u00e7ek ki\u015finin temsilci vas\u0131tas\u0131yla \u00e7ek d\u00fczenlemesini yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte, bu kural\u0131n ihlali halindeki yapt\u0131r\u0131m\u0131 ge\u00e7ersizlik olarak de\u011fil; ger\u00e7ek ki\u015fi ad\u0131na temsilci vas\u0131tas\u0131yla d\u00fczenlenen \u00e7ekten dolay\u0131 hukuk\u00ee sorumluluk ile idar\u00ee yapt\u0131r\u0131m sorumlulu\u011funun \u00e7ek hesab\u0131 sahibi ger\u00e7ek ki\u015fiye ait olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenlemi\u015ftir.
\u00c7ek.K. m. 5\/3\u2019teki temsilci vas\u0131tas\u0131yla \u00e7ek d\u00fczenlenmesini yasa\u011f\u0131n\u0131n, iradi olarak verilen temsil yasa\u011f\u0131n\u0131 kapsamas\u0131 nedeniyle yasal temsil, yasak kapsam\u0131nda de\u011fildir. Bu nedenle veli, vasi ve ticari temsilci gibi yasal temsil yetkisine sahip ki\u015filer ger\u00e7ek ki\u015fi ad\u0131na \u00e7ek d\u00fczenleyebilirler. Keza, bahsi ge\u00e7en temsil yasa\u011f\u0131 ger\u00e7ek ki\u015filer bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7erli oldu\u011fundan, t\u00fczel ki\u015filerin temsile ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7ek d\u00fczenlemeleri m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
Temsilci arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fczenlenmesi m\u00fcmk\u00fcn bir \u00e7ekte, temsilcinin yetkisinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve bu yetkinin s\u00fcresi i\u00e7inde kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde de d\u00fczenlenme tarihi b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahiptir92. \u015eayet d\u00fczenlenme tarihi temsil yetkisinin s\u00fcresi i\u00e7indeki bir g\u00fcne tekab\u00fcl ediyorsa \u00e7ek temsil edileni ba\u011flayacak, aksi takdirde \u00e7ekten do\u011fan sorumluluk yetkisiz temsilciye ait olacakt\u0131r (TTK m. 818\/1, c\u2019deki at\u0131f nedeniyle TTK m. 678\/1).<\/p>\n\n\n\n

4.\u0130flas Durumunda \u00c7ekin \u0130flastan \u00d6nce Ke\u015fide Edilip Edilmedi\u011finin Tespiti A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6nemi
<\/strong>D\u00fczenleyenin iflas\u0131 halinde malvarl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki tasarruf yetkisi iflas masas\u0131na ge\u00e7ti\u011finden ve masaya ait mallar \u00fczerinde her t\u00fcrl\u00fc tasarrufu alacakl\u0131lara kar\u015f\u0131 h\u00fck\u00fcms\u00fcz oldu\u011fundan (\u0130\u0130K m. 191\/1), d\u00fczenleme tarihi, \u00e7ekin iflastan \u00f6nce mi, sonra m\u0131 d\u00fczenlendi\u011finin tespiti a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir di\u011fer ifadeyle d\u00fczenleyenin tasarruf yetkisine sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespit bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nem arz eder.
Keza, d\u00fczenleyenin \u00e7eki d\u00fczenledi\u011fi tarihten sonra iflas etmesi halinde, TTK m. 733\u2019teki h\u00fck\u00fcmlerin uygulanmas\u0131 g\u00fcndeme gelece\u011finden, d\u00fczenleme tarihinin \u00f6nemi bir kez daha ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
\u0130cra ve \u0130flas Kanunu, hamilin veya muhatab\u0131n iflas\u0131 hallerine ili\u015fkin \u00f6nemli bir tak\u0131m sonu\u00e7lar \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden (bkz. \u0130\u0130K m. 184, 191 ve 192), d\u00fczenleme tarihi bu sonu\u00e7lar\u0131n uygulanmas\u0131nda da \u00f6nem ta\u015f\u0131r.
5.\u0130braz S\u00fcrelerinin Ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n Tespiti A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6nemi
<\/strong>Bir \u00f6deme arac\u0131 olan \u00e7ekte vade yoktur, g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6denir (TTK m. 795, \u00c7ekK m. 3\/1). TTK\u2019da, 10 g\u00fcn, 1 ay ve 3 ay olmak \u00fczere d\u00fczenleme yerinin \u00f6deme yeriyle farkl\u0131 olmas\u0131na g\u00f6re belirlenen \u00fc\u00e7 ibraz s\u00fcresi tespit edilmi\u015ftir (TTK m. 796). Bunu d\u00fczenleme yeri konusunda daha \u00f6nce ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak belirtmi\u015ftik. Bu ibraz s\u00fcreleri \u00e7ekte yaz\u0131l\u0131 olan d\u00fczenleme tarihinin ertesi g\u00fcn\u00fc ba\u015flar (TTK m. 796\/3). Yani, bu durumda d\u00fczenleme tarihi ibraz s\u00fcresinin hesab\u0131na dahil edilmez. Buna g\u00f6re; ay\u0131n on be\u015finci g\u00fcn\u00fc d\u00fczenlenen \u00e7ek bak\u0131m\u0131ndan say\u0131lacak ilk g\u00fcn ay\u0131n on alt\u0131nc\u0131 g\u00fcn\u00fc olacakt\u0131r.
ETTK m. 729\u2019da, \u201cKanunun bu k\u0131sm\u0131nda g\u00f6sterilen m\u00fcddetlerin hesaplanmas\u0131nda bunlar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcn say\u0131lmayaca\u011f\u0131\u201d ifade edilirken,
ETTKm. 708\u2019de ise herhangi bir a\u00e7\u0131kl\u0131k bulunmamaktayd\u0131. Bu bak\u0131mdan konu \u00f6\u011fretide tart\u0131\u015fmal\u0131yd\u0131. Fakat yeni d\u00fczenlemeyle ETTK m. 708\u2019in kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan TTK m. 796\/3\u2019te, \u201cBirinci ve ikinci f\u0131kralarda yaz\u0131l\u0131 s\u00fcreler, \u00e7ekte yaz\u0131l\u0131 olan d\u00fczenleme tarihinden sonra ba\u015flar.\u201d \u015feklinde bir h\u00fck\u00fcm konulmak suretiyle s\u00f6z konusu tart\u0131\u015fmalar ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve TTK m. 796 ile TTK m. 817 aras\u0131nda da uyum sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.
\u00c7ek, bir tatil g\u00fcn\u00fcnde \u00f6denmek \u00fczere ibraz edilemez ve aradaki tatil g\u00fcnleri de m\u00fcddet hesab\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fclmez. Ancak, ibraz m\u00fcddetinin son g\u00fcn\u00fc bir tatil g\u00fcn\u00fcne rastlarsa; \u00e7ekin takip eden ilk i\u015f g\u00fcn\u00fc \u00f6denmek \u00fczere ibraz\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\u00c7ek, takvimleri farkl\u0131 olan iki yer aras\u0131nda \u00e7ekildi\u011fi takdirde; bir ba\u015fka deyi\u015fle takvim ihtilaf\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa, d\u00fczenleme g\u00fcn\u00fc, \u00f6deme yerindeki takvimin denk gelen g\u00fcn\u00fcne \u00e7evrilmelidir.
\u00c7ekin ibraz\u0131 i\u00e7in TTK\u2019da \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u00fcreler hak d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u00fcre niteli\u011finde olup, taraflar\u0131n anla\u015fmas\u0131yla de\u011fi\u015ftirilemeyece\u011fi gibi, bu s\u00fcrelerin ge\u00e7mi\u015f oldu\u011fu hakim\/icra m\u00fcd\u00fcr\u00fc taraf\u0131ndan re\u2019sen dikkate al\u0131nmas\u0131 gere- kir100. Tabi ki taraflar da s\u00fcrenin ge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu her zaman ileri s\u00fcrebilir. \u0130braz s\u00fcresinin ge\u00e7mesi, \u00e7ekin kambiyo senedi olarak hamiline sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir- \u00e7ok avantaj\u0131n da sona ermesine yol a\u00e7ar. \u00d6zellikle ibraz s\u00fcrelerinin bitimine ba\u011fl\u0131 olarak; hamil art\u0131k kambiyo senetlerine \u00f6zg\u00fc \u00f6zel takip yolundan faydalanamaz, \u00e7ekle i\u015fleyen hesapta kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olsa bile muhatab\u0131 \u00f6demeye zorlayamaz, d\u00fczenleyene ve di\u011fer ba\u015fvuru bor\u00e7lular\u0131na kar\u015f\u0131 olan ba\u015fvuru haklar\u0131n\u0131 kaybeder, d\u00fczenleyenin \u00e7ekten cayma beyan\u0131 art\u0131k h\u00fck\u00fcm ifade etmeye ba\u015flar, ibraz s\u00fcresi ge\u00e7tikten sonra kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z i\u015fleminin yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131ndan kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek ke\u015fidesine ba\u011fl\u0131 idari yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n talep edilebilmesi imk\u00e2n\u0131ndan da yararlan\u0131lamaz. Keza emre yaz\u0131l\u0131 \u00e7eklerde cironun (temlik, te\u015fhis ve teminat) fonksiyonlar\u0131n\u0131 icra edebilmesi de, ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130braz s\u00fcresi i\u00e7inde yap\u0131lmam\u0131\u015f ciro ancak alaca\u011f\u0131n temlikinin hukuki sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 do\u011furmaktad\u0131r. Bunun sonucu olarak da, d\u00fczenleyen daha sonraki bir hamile kar\u015f\u0131, lehdar ile aralar\u0131ndaki ili\u015fkiden do\u011fan def\u2019ileri ileri s\u00fcrerek \u00f6demeden ka\u00e7\u0131nabilecektir.
D\u00fczenleme g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ibraz s\u00fcrelerine etkisinin ortadan kalkmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan de\u011finmemiz gereken \u00f6nemli bir nokta da, ibraz s\u00fcresinin uzad\u0131\u011f\u0131 hallerdir. TTK\u2019ya g\u00f6re, kanunen belirli olan s\u00fcreler i\u00e7inde \u00e7ekin ibraz\u0131 veya protesto veyahut buna denk gelen bir belirlemenin yap\u0131lmas\u0131, bir devletin mevzuat\u0131 veya herhangi bir m\u00fccbir sebep gibi a\u015f\u0131lmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z bir engel nedeniyle ger\u00e7ekle\u015ftirilemezse, bu i\u015flemler i\u00e7in belirli olan s\u00fcreler uzar (TTK m. 811). Ayn\u0131 \u015fekilde, Yarg\u0131tay\u2019\u0131n bir karar\u0131nda da belirtildi\u011fi \u00fczere103 \u00e7ek, hamilinin \u00f6l\u00fcm\u00fc nedeniyle Cumhuriyet savc\u0131l\u0131\u011f\u0131nca tereke h\u00e2kimli\u011fine teslim edilmi\u015f, daha sonra da miras\u00e7\u0131lar\u0131n talebi \u00fczerine onlara verilmi\u015fse, ibraz s\u00fcresi \u00e7ekin \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 olan d\u00fczenleme tarihinden itibaren de\u011fil, aksine miras\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7eki teslim ald\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren i\u015flemeye ba\u015flayacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ekin tereke h\u00e2kimli\u011fince muhafazaya al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 zorunlu bir sebep olarak kabul edilmelidir.
6.\u00c7ekten Cayma Konusundaki \u00d6nemi
<\/strong>\u00c7ekten cayma, d\u00fczenleyenin muhatap bankaya y\u00f6nelik tek tarafl\u0131 bir i\u015flemi olup, kendisi taraf\u0131ndan tedav\u00fcle \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f belirli bir \u00e7ekin \u00f6denmemesi talimat\u0131n\u0131 i\u00e7erir105. \u00c7ekten cayma lehtara, cirantalara veya avalistlere kar\u015f\u0131 h\u00fck\u00fcm ifade etmez. D\u00fczenleyenin \u00e7ekten caymas\u0131 bizzat \u00e7ekin ge\u00e7er- lili\u011fini etkilemeyip, muhataba verdi\u011fi \u00f6deme yetkisinin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, adeta geri al\u0131nmas\u0131d\u0131r. \u00c7ekte \u201ckabul\u201d s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131ndan d\u00fczenleyen her zaman \u00e7ekten cayabilir. Ancak b\u00f6yle bir beyan ve buna ba\u011flanan sonu\u00e7, bir \u00f6deme arac\u0131n\u0131n tedav\u00fcl g\u00fcvenli\u011fini son derece sars\u0131c\u0131 niteliktedir107. Bu nedenle kanun koyucu \u00e7ekten caymay\u0131 TTK\u2019da \u00f6zel olarak d\u00fczenlemi\u015ftir. Buna g\u00f6re, \u00e7ekten cayma ancak ibraz s\u00fcresi ge\u00e7tikten sonra h\u00fck\u00fcm ifade edecek \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015ftir (TTK m. 799). \u0130braz s\u00fcreleri de d\u00fczenleme tarihi esas al\u0131narak belirlendi\u011fi i\u00e7in d\u00fczenleme tarihinin \u00e7ekten cayma durumunu dolayl\u0131 olarak etkiledi\u011finden bahsedebiliriz. D\u00fczenleyen, ibraz m\u00fcddeti hen\u00fcz dolmadan \u00e7ekten caysa bile, ibraz m\u00fcddeti i\u00e7inde \u00e7ekin ibraz edilmesi \u00fczerine, muhatab\u0131n, \u00e7eki ibraz eden lehtara kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ekten cayma, ibraz m\u00fcddeti i\u00e7inde yap\u0131lm\u0131\u015fsa hukuken h\u00fck\u00fcm ifade etmez. \u015eayet d\u00fczenleyen \u00e7ekten ibraz m\u00fcddeti hen\u00fcz dolmadan cayar, buna kar\u015f\u0131l\u0131k lehtar ibraz m\u00fcddetini ge\u00e7irdikten sonra \u00e7eki muhataba ibraz edecek olursa, art\u0131k cayma hukuken h\u00fck\u00fcm ifade eder. Bu sebeple muhatab\u0131n b\u00f6yle bir durumda lehtara \u00f6deme yapmamas\u0131 gerekir109; aksi takdirde d\u00fczenleyene kar\u015f\u0131 sorumlulu\u011fu do\u011fabilir. Bu durumda cayma talimat\u0131na ra\u011fmen ibraz s\u00fcresi ge\u00e7en bir \u00e7ekin bedelini \u00f6deyen banka, \u00f6dedi\u011fi mebla\u011f\u0131 art\u0131k muhataba bor\u00e7 olarak yazamaz.
7.\u00c7ek Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00d6denmedi\u011finin Tespitine Yarayan Protesto ve Buna E\u015f De\u011fer Y\u00f6ntemler i\u00e7in Gerekli Olan S\u00fcresinin Hesaplanmas\u0131ndaki \u00d6nemi<\/strong>
\u00c7ekin ibraz edilmemesi veya ibraz i\u015fleminin usul\u00fcne uygun olarak tespit edilmemesi halinde hamil, protestodan muafiyet halleri hari\u00e7, cirantalara, d\u00fczenleyene ve di\u011fer \u00e7ek bor\u00e7lular\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7eke dayanarak m\u00fcracaat hakk\u0131n\u0131 kullanamaz; kambiyo senetlerine \u00f6zg\u00fc takip yoluna ba\u015fvuramaz ve de kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek ke\u015fidesi gerek\u00e7esiyle d\u00fczenleyen hakk\u0131nda idari yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 talep edemez111. Bu bak\u0131mdan \u00e7ekin ibraz edildi\u011fi veya ibraz edildi\u011fi halde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6denmedi\u011fi hususunun tespit edilmesi ve bu tespitlerde, tespitin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihlerin de yer almas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r.
Hamil ibraz s\u00fcreleri i\u00e7inde \u00e7eki muhataba ibraz etti\u011finde, \u00e7ekin kar\u015f\u0131- l\u0131\u011f\u0131 tamamen yahut k\u0131smen \u00e7\u0131kmazsa; bu durum poli\u00e7eden farkl\u0131 olarak ya resmi bir belge olan protesto ile veya \u201ckar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131zd\u0131r\u201d i\u015flemi ile ya da takas odas\u0131n\u0131n beyan\u0131yla tespit edilir. TTK\u2019daki d\u00fczenlemeye g\u00f6re kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131zd\u0131r i\u015flemi, muhatap taraf\u0131ndan ibraz g\u00fcn\u00fc de g\u00f6sterilmek suretiyle \u00e7ekin \u00fczerine yaz\u0131lacak tarihli bir beyand\u0131r (TTK m. 808\/1, b). \u00c7ekin bir takas odas\u0131na ibraz\u0131 halinde takas odas\u0131n\u0131n \u00e7ekin s\u00fcresi i\u00e7inde ibraz edildi\u011fi halde \u00f6den- medi\u011fini tespit eden tarihli beyan\u0131 ile de \u00e7ekin \u00f6denmedi\u011finin tespiti m\u00fcm- k\u00fcnd\u00fcr (TTK m. 808\/1, c) Yine TTK\u2019ya g\u00f6re, protesto veya buna denk belirlemenin, ibraz s\u00fcresi ge\u00e7meden \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131 gereklidir (TTK m. 809\/1). Ne var ki, ibraz s\u00fcrenin son g\u00fcn\u00fcnde yap\u0131lm\u0131\u015fsa, protesto izleyen i\u015fg\u00fcn\u00fcnde de d\u00fczenlettirilebilir114. \u0130braz s\u00fcreleri, d\u00fczenleme tarihi esas al\u0131narak tespit edildi\u011fi i\u00e7in protesto veya buna e\u015f de\u011fer y\u00f6ntemlerin s\u00fcresinin hesaplanmas\u0131nda da dolayl\u0131 olarak d\u00fczenleme tarihinin etkisi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

8.Teyitli \u00c7eklerde Bankan\u0131n Sorumluluk S\u00fcresinin Tespiti A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6nemi
<\/strong>Bir \u00e7ekin teyit edilmesiyle, banka, ibraz m\u00fcddeti zarf\u0131nda, senet bedelinin hamil lehine bloke edildi\u011fini belirtmektedir. Bu durumda, d\u00fczenleyen ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde bir tasarrufta bulunamayaca\u011f\u0131 gibi, banka da, s\u00fcresi i\u00e7inde ibraz olunan \u00e7eki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 gerek- \u00e7esiyle \u00f6dememe yoluna gidemez.
Teyitli \u00e7eklerde bankan\u0131n sorumlulu\u011fu ibraz s\u00fcresiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fun- dan, d\u00fczenleyen \u00e7ekten caym\u0131\u015f olmasa bile, bankan\u0131n s\u00fcrenin ge\u00e7irilme- sinden sonra ibraz edilen teyitli \u00e7eki \u00f6demekten ka\u00e7\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr116. \u0130braz s\u00fcresini ge\u00e7irmi\u015f olan hamilin ba\u015fvurusuna ra\u011fmen, \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6demeyen bankan\u0131n hamile kar\u015f\u0131 bir sorumlulu\u011fu bulunmamaktad\u0131r. Zira \u00e7eki s\u00fcresinde ibraz etmeyen ve \u00f6dememe olgusunu usul\u00fcne uygun tespit ettirmeyen hamil TTK m. 808 vd. h\u00fck\u00fcmleri kapsam\u0131nda ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131 yitirmi\u015ftir.
\u0130braz s\u00fcreleri, d\u00fczenleme tarihi esas al\u0131narak tespit edildi\u011fi i\u00e7in teyitli \u00e7eklerde bankan\u0131n sorumluluk s\u00fcresinin tespiti a\u00e7\u0131s\u0131ndan da d\u00fczenleme tarihinin dolayl\u0131 bir etkisi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

9.Zamana\u015f\u0131m\u0131 S\u00fcresinin Hesaplanmas\u0131ndaki \u00d6nemi
<\/strong>31.1.2012 tarih ve 6273 say\u0131l\u0131 Kanunla de\u011fi\u015fik TTK m. 814\/1 h\u00fckm\u00fcne g\u00f6re, \u201cHamilin, cirantalarla d\u00fczenleyene ve di\u011fer \u00e7ek bor\u00e7lular\u0131na kar\u015f\u0131 sahip oldu\u011fu ba\u015fvurma haklar\u0131, ibraz s\u00fcresinin bitiminden itibaren \u00fc\u00e7 y\u0131l ge\u00e7mekle zamana\u015f\u0131m\u0131na u\u011frar.\u201d Yani \u00e7ekte \u00f6ng\u00f6r\u00fclen zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresinin ba\u015flang\u0131c\u0131, \u00e7ekin ibraz s\u00fcresinin bitimine g\u00f6re tespit edilmektedir. Fiili ibraz tarihinin ise bu hesapta bir \u00f6nemi bulunmamaktad\u0131r119.
\u00d6rne\u011fin, 15.11.2012 tarihinde Diyarbak\u0131r\u2019da d\u00fczenlenen \u00e7ekte, \u00f6deme yeri de Diyarbak\u0131r ise bu \u00e7ek 10 g\u00fcn i\u00e7inde, yani en son 25.11.2012 tarihinde \u00e7al\u0131\u015fma saati sonuna kadar ibraz edilmelidir. Ancak bu \u00e7eki, hamil 20.11.2012 tarihinde ibraz etmi\u015f olsa da, \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresinin ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi, \u00e7ekin fiilen ibraz edildi\u011fi 20.11.2012 tarihi de\u011fil, ibraz s\u00fcresinin bitimi olan 25.11.2012 tarihidir ve 25.11.2015 de zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131n son g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u0130braz s\u00fcreleri d\u00fczenleme tarihine g\u00f6re tespit edildi\u011fi i\u00e7in zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresinin hesaplanmas\u0131nda d\u00fczenleme tarihinin dolayl\u0131 bir etkisinin oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

III. DE\u011e\u0130\u015eEN T\u0130CARET VE \u00c7EK KANUNLARI \u00c7ER\u00c7EVES\u0130NDE KAR\u015eILIKSIZ \u00c7EK VE \u0130LER\u0130 TAR\u0130HL\u0130 \u00c7EK D\u00dcZENLENMES\u0130 HUSUSLARINDA YAPILAN DE\u011e\u0130\u015e\u0130KL\u0130KLER<\/strong>
A. Kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00c7ek D\u00fczenlenmesi Hususunda Yap\u0131lan De\u011fi\u015fiklikler<\/strong>
D\u00fczenlenmi\u015f bir \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131 dolayl\u0131 da olsa d\u00fczenleme tarihiyle ilgilidir. D\u00fczenleme tarihine ba\u011fl\u0131 olarak ibraz s\u00fcrelerinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n tespit edildi\u011fini daha \u00f6nce de belirtmi\u015ftik. \u0130braz s\u00fcresi i\u00e7inde, lehtar taraf\u0131ndan muhataba ibraz edilen \u00e7ekin \u00f6denmesi gereklidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fczenleyen taraf\u0131ndan muhataba \u00f6deme yetkisi verilmi\u015ftir. Fakat d\u00fczenleyenin \u00e7ek hesab\u0131nda her zaman \u00f6denmesi gereken bedelin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 tamamen ya da k\u0131smen bulunmayabilir. \u0130\u015fte bu durumda kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek d\u00fczenleme fiilini (kabahatini) olu\u015facakt\u0131r.
\u0130braz s\u00fcrelerinin k\u0131sal\u0131\u011f\u0131, vadenin olmamas\u0131 ve tedav\u00fcl kabiliyeti nedeniyle para gibi nakit ihtiyac\u0131n\u0131 gidermesi, paran\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131na ili\u015fkin zorluklar\u0131 ve rizikolar\u0131 ortadan kald\u0131rmas\u0131, belli bir oranda kalsa da bankalara kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z her \u00e7ek yapra\u011f\u0131 i\u00e7in mali sorumluluk y\u00fcklenmi\u015f olmas\u0131 \u00e7eki tercih edilir k\u0131lmaktad\u0131r. Fakat \u00fclkemizde poli\u00e7e ve bonodan ziyade \u00e7ek kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131n olmas\u0131n\u0131n belki de en b\u00fcy\u00fck sebebi, \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131 durumunda hukuki sorumluluk yan\u0131nda d\u00fczenleyenin cezai sorumlulu\u011funa da yol a\u00e7mas\u0131yd\u0131. Bu durum piyasalarda \u00e7eke olan g\u00fcveni artt\u0131rmak- tayd\u0131. Frans\u0131z \u00c7ek Kanunundan esinlenerek haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan19.3.1985 tarih ve 3167 say\u0131l\u0131 \u00c7ekle \u00d6demelerin D\u00fczenlenmesi ve \u00c7ek Hamillerinin Korunmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun m. 16\/1\u2019de bu durumu d\u00fczenlemi\u015fti. An\u0131lan h\u00fck\u00fcm do\u011frultusunda, ibraz edilen \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fczenleyenin \u00e7ek hesab\u0131nda k\u0131smen veya tamamen bulunmamas\u0131 durumunda d\u00fczenleyen yahut onun bu konudaki yetkili temsilcisi kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kan \u00e7ek bedeli tutar\u0131nda para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131l\u0131r, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek d\u00fczenlemesinin tekrarlanmas\u0131 durumunda ise bir y\u0131ldan be\u015f y\u0131la kadar hapis cezas\u0131na h\u00fckmedilirdi. Bu madde 14.12.2009 tarihli ve 5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ek Kanununda da korunmu\u015ftu. Fakat \u00c7ek Kanununda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun\u2019un 3.2.2012\u2019de Resmi Gazetede yay\u0131mlanarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesiyle, \u00c7ek Kanunu\u2019ndaki adli para cezas\u0131 ve su\u00e7un tekrar\u0131 halinde \u00f6n g\u00f6r\u00fclen hapis cezas\u0131 kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve yerine Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan uygulanacak idari yapt\u0131r\u0131m getirilmi\u015ftir. Bu idari yapt\u0131r\u0131m \u00e7ek d\u00fczenleme ve \u00e7ek hesab\u0131 a\u00e7ma yasa\u011f\u0131 \u015feklinde uygulanacakt\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak 5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ekK m. 6\/1\u2019deki adli nitelikteki etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fckm\u00fc de kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve hamilin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kalan \u00e7ek bedelini faiziyle birlikte tamamen \u00f6demesi halinde, \u00e7ek d\u00fczenleme ve \u00e7ek hesab\u0131 a\u00e7ma yasa\u011f\u0131n\u0131n Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

B.\u0130leri Tarihli \u00c7ek D\u00fczenlenmesi Hususunda Yap\u0131lan De\u011fi\u015fiklik<\/strong>
D\u00fczenleme tarihi \u00e7ekte bulunmas\u0131 gereken zorunlu unsurlardand\u0131r. Ancak d\u00fczenleme tarihi olarak \u00e7eke yaz\u0131lan tarih, ger\u00e7ekten \u00e7ekin tedav\u00fcle \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarih olmayabilir. Bu durum ise \u00e7ekin ge\u00e7erlili\u011fini etkilememekle birlikte ba\u015fka bir tak\u0131m hukuki sonu\u00e7lar do\u011furacakt\u0131r.
\u0130leri tarihli \u00e7ek d\u00fczenlemesine sebep olan durumlar\u0131 \u00fc\u00e7e ay\u0131rmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Birinci durum, \u00e7ekin lehtar\u0131n eline ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan s\u00fcre veya benzeri bir fiili ibraz olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutularak, d\u00fczenleme tarihinin ileri bir tarih \u015feklinde belirlenmesi halidir. \u0130kinci durum, sipari\u015f edilen bir mal\u0131n tesliminin vadeye ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu hallerde ortaya \u00e7\u0131k- maktad\u0131r. Bu durumda, mallar\u0131n tesliminden \u00f6nce \u00f6demede bulunmak istemeyen d\u00fczenleyen, \u00e7eke ileri tarih koymak sureti ile kendisini g\u00fcvenceye almak istemekte, mallar vadeden \u00f6nce kendisine teslim edilmedi\u011finden \u00e7ekle i\u015fleyen hesab\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131k bulundurmamak sureti ile kendisini koruyabilmektedir. Sat\u0131c\u0131da, mallar\u0131 teslim etti\u011finde muhatap bankada kar\u015f\u0131l\u0131k bulunmamas\u0131 nedeni ile \u00f6demede bulunulmad\u0131\u011f\u0131 hallerde kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek d\u00fczenle- menin yapt\u0131r\u0131m\u0131ndan yararlanabilme olana\u011f\u0131n\u0131 elde etmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc durum ise bir \u00f6deme arac\u0131 olan \u00e7eke ileri tarih konulmak sureti ile bu t\u00fcr \u00e7ekin poli\u00e7e ve bono gibi kredi arac\u0131 olarak kullan\u0131lmak istenmesidir. \u00c7ekin, poli\u00e7e ve bono gibi bir kredi arac\u0131 olarak kullan\u0131lmak istenmesinde ise, \u00e7ekin damga vergisine tabi olmamas\u0131 ile kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek ke\u015fide etmenin su\u00e7 olmas\u0131 ve bunun da lehdar\/hamil i\u00e7in \u00f6nemli bir g\u00fcvence te\u015fkil etmesi nedenleri rol oynamaktad\u0131r.
\u0130leri tarihli \u00e7eklere ili\u015fkin olarak uluslararas\u0131 d\u00fczenlemelere de bakacak olursak; \u00e7eke ili\u015fkin Cenevre Yeknesak Kanunun haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131nda, ileri d\u00fczenleme tarihli \u00e7ek konusunda iki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden bahsedebiliriz. Bunlardan birincisi, \u00e7ek g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6denece\u011fine g\u00f6re, hamil, ibraz s\u00fcresi sona ermi\u015f olmad\u0131k\u00e7a, \u00e7eki \u00fczerindeki tarih ne olursa olsun muhataba ibraz ederek \u00f6denmesini isteyebilir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunan g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130kinci g\u00f6r\u00fc\u015f ise ileri tarihli \u00e7eklerin bat\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini belirten g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. CYK m. 28, birinci g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011frultusunda kabul edilmi\u015ftir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn kabul edilmesinin amac\u0131n\u0131n, \u00e7eki vadeli hale getirip ona kredi fonksiyonu sa\u011flamak oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir. Yani CYK sisteminde, d\u00fczenleyen ile hamil aras\u0131ndaki centilmenlik anla\u015fmas\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir diyebiliriz.
\u00c7ekin bir \u00f6deme arac\u0131 oldu\u011funa daha \u00f6nce de de\u011finmi\u015ftik. T\u00fcrk hukukunda di\u011fer kambiyo senetlerinden farkl\u0131 olarak \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131 durumu cezai bir m\u00fceyyideye ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in piyasalardaki talep \u00e7ekin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat \u00e7ek bir kredi arac\u0131 de\u011fildir ve \u00e7ekte vade bulunmaz. Bu sebeple \u00fclkemizdeki uygulama Avrupa \u00fclkelerinden farkl\u0131 \u015fekilde geli\u015fmi\u015f ve kredi arac\u0131 olan poli\u00e7e neredeyse hi\u00e7 kullan\u0131lmazken, ileri tarihli \u00e7ek d\u00fczenlenmek suretiyle \u00e7eke kredi arac\u0131 vasf\u0131 kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Uygulamadaki bu durum Kanun ile \u00e7eli\u015fti\u011fi i\u00e7in bir tak\u0131m sorunlar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r .
5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ekK ge\u00e7ici m. 1\/5\u2019te, ileri tarihli \u00e7eke ili\u015fkin olarak, 31.12.2011 tarihine kadar \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce \u00e7ekin bankaya ibraz\u0131n\u0131n ge\u00e7ersiz oldu\u011fu \u00f6ng\u00f6r\u00fclmekteydi. B\u00f6ylece, 31.12.2011 tarihine kadar, ileri tarihli \u00e7ek d\u00fczenlenebilecek ve \u00e7ek, \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce bankaya \u00f6denmek i\u00e7in ibraz edildi\u011finde banka ibraz\u0131 reddedip hi\u00e7bir i\u015flem yapmadan \u00e7eki hamile iade edecekti.
\u00c7ek Kanununda, 31.12.2011 sonras\u0131 i\u00e7in de ileri tarihli \u00e7ekle ilgili olarak bir h\u00fckme yer verilmi\u015ftir. \u00c7ekK m.3\/8\u2019e g\u00f6re; \u201c\u00dczerinde yaz\u0131l\u0131 bulunan \u00f6deme tarihinden \u00f6nce ibraz edilen \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ETTK\u2019n\u0131n 707. (TTK m.795\/1) maddesi uyar\u0131nca k\u0131smen veya tamamen \u00f6denmemi\u015f olmas\u0131 halinde, bu \u00e7ekle ilgili olarak hukuki takip yap\u0131lamaz. \u0130leri tarihli \u00e7ekle ilgili olarak hukuki takip yap\u0131labilmesi i\u00e7in, \u00e7ekin \u00fczerindeki d\u00fczenleme tarihine g\u00f6re kanuni ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde bankaya ibraz edilmesi ve kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131zd\u0131r i\u015flemine tabi tutulmas\u0131 \u015fartt\u0131r.\u201d Esasen bu h\u00fck\u00fcmle, 31.12.2011 (Kanunun yeni \u015fekline g\u00f6re 31.12.2017) tarihinden sonra da ileri tarihli \u00e7ek d\u00fczenlenebilmesine ve bu \u00e7ekin, \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce bankaya \u00f6denmek i\u00e7in ibraz edilebilmesine de imk\u00e2n tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce muhataba ibraz edilen \u00e7ekin k\u0131smen ya da tamamen kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kmamas\u0131 durumunda hukuki takip hemen yap\u0131lamayacak, \u00e7ekte yaz\u0131l\u0131 ileri tarihe ba\u011fl\u0131 olarak ba\u015flayacak ibraz s\u00fcrelerinin gelmesi beklenecektir. \u0130braz s\u00fcresi ba\u015flamadan \u00f6nce ibraz edilen \u00e7ekin i\u015fledi\u011fi hesapta k\u0131smen dahi olsa bir kar\u015f\u0131l\u0131k varsa, muhatap bu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6demek zorunda olacak fakat \u00f6denmeyen k\u0131s\u0131m i\u00e7in hemen bir takip ba\u015flat\u0131lamayacak; bilahare ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde \u00e7ekin yeniden ibraz\u0131 gerekecek ve buna ra\u011fmen kalan kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6denmemesi \u00fczerine yap\u0131lan tespitle birlikte takip hakk\u0131 elde edilecektir.
Fakat bu durum beraberinde bir\u00e7ok yeni sorunun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na da yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin bu d\u00fczenlemeyle, ileri tarihli \u00e7ekin, \u00fczerinde bulunan d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce ibraz edilmesi ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ek hesab\u0131nda tamamen bulunmamas\u0131 halinde, \u00fczerindeki d\u00fczenleme tarihine g\u00f6re kanuni ibraz s\u00fcresine kadar defalarca ibraz edilmesi ve her defas\u0131nda mevcut k\u0131smi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n tahsil edilmesi s\u00f6z konusu olabilecektir. Bir di\u011fer sorun, ibraz s\u00fcrelerinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan \u00f6nce ibraz edilen \u00e7eke ait hesapta kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n bulunmamas\u0131 durumunda, her \u00e7ek yapra\u011f\u0131 i\u00e7in bankalar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclen sorumluluk miktar\u0131n\u0131n \u00f6denmesinin talep edilebilip edilemeyece\u011fi meselesidir. Her \u00e7ek yapra\u011f\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k muhatap bankan\u0131n kanun gere\u011fi \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u00f6z konusu olabilmesi, \u00e7ekin d\u00fczenleyen d\u0131\u015f\u0131ndaki bir hamil taraf\u0131ndan \u201cs\u00fcresinde ibraz\u201d edilmesi ko\u015fuluna tabi tutulmu\u015ftur (\u00c7ek.K. m.3\/3). Buradaki s\u00fcresinde ibraz\u0131, \u00e7ek \u00fczerindeki d\u00fczenleme tarihine g\u00f6re belirlenecek olan kanuni ibraz s\u00fcreleri olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fczerindeki d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce \u00e7ekin \u00f6deme i\u00e7in ibraz\u0131 halinde muhatap banka, her \u00e7ek yapra\u011f\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k kanunen \u00f6demek zorunda oldu\u011fu miktar\u0131 hamile \u00f6demek zorunda olmay\u0131p, bu \u00f6deme i\u00e7in kanuni ibraz s\u00fcreleri i\u00e7inde \u00e7ekin tekrar ibraz edilmesini isteyebilmelidir.
Daha sonra, 6273 say\u0131l\u0131 Kanunla 5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ek Kanununda baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu de\u011fi\u015fikliklerden biri de, ileri tarihli \u00e7ekin \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce \u00f6denmek i\u00e7in muhatap bankaya ibraz\u0131n\u0131n, 31.12.2017 tarihine kadar ge\u00e7ersiz olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren ge\u00e7ici madde 1\/5\u2019tir. Bu h\u00fckm\u00fcn konulmas\u0131yla birlikte art\u0131k \u00e7ekin bir kredi arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve piyasalar\u0131n bu uygulamaya al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle 2017 y\u0131l\u0131ndan sonra da yap\u0131lacak d\u00fczenlemelerle bu uygulaman\u0131n s\u00fcreklilik kazanaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.
Bu hususta de\u011finmemiz gereken noktalardan bir di\u011feri de, ileri tarihli \u00e7ekin ibraz\u0131nda nas\u0131l bir yol izlenece\u011fidir. \u0130leri d\u00fczenleme tarihli bir \u00e7ek, \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 tarihten \u00f6nce muhatap bankaya \u00f6denmek i\u00e7in ibraz edildi\u011finde, muhatap banka \u00c7ek Kanununun ge\u00e7ici 1. maddesinin 5. f\u0131kras\u0131ndaki, \u201c31.12.2017 tarihine kadar \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 d\u00fczenleme tarihinden \u00f6nce \u00e7ekin \u00f6denmek i\u00e7in muhatap bankaya ibraz\u0131 ge\u00e7ersizdir.\u201d h\u00fckm\u00fcne dayanarak, bu \u00e7ekle ilgili hi\u00e7bir i\u015flem yapmayacakt\u0131r. Bu durumda muhatap bankan\u0131n \u00e7ek hamiline kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir sorumlulu\u011fu da s\u00f6z konusu olmayacakt\u0131r. \u0130leri tarihli \u00e7ekin erken ibraz\u0131n\u0131n ge\u00e7ersizli\u011fine ili\u015fkin 31.12.2017 tarihine kadar y\u00fcr\u00fcr- l\u00fckte kalacak ge\u00e7ici bu d\u00fczenleme, TTK m. 795\/1\u2019deki, \u201c\u00c7ek g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6denir. Buna ayk\u0131r\u0131 herhangi bir kay\u0131t yaz\u0131lmam\u0131\u015f h\u00fckm\u00fcndedir.\u201d h\u00fckm\u00fcn\u00fcn uygulanmas\u0131n\u0131 bu tarihe kadar ask\u0131ya alm\u0131\u015f olmaktad\u0131r144. Dolay\u0131s\u0131yla, 31.12.2017 tarihine kadar ileri tarihli olarak d\u00fczenlenen \u00e7ekte hamil, d\u00fczenleme tarihine g\u00f6re kanuni ibraz s\u00fcresini beklemek ve \u00e7eki ancak o zaman muhatap bankaya ibraz etmek zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

SONU\u00c7
<\/strong>1.\u00c7ek, hukuki niteli\u011fi itibariyle nitelikli bir havaledir. Bu havale bir tak\u0131m \u015fekil \u015fartlar\u0131n\u0131 i\u00e7ermeli, yaz\u0131l\u0131 olmal\u0131, soyut ve kay\u0131ts\u0131z, \u015farts\u0131z bir \u00f6deme emri \u015feklinde olmal\u0131d\u0131r.
2.\u00c7ekin di\u011fer kambiyo senetlerinden fark\u0131, onun bir kredi arac\u0131 olmay\u0131p \u00f6deme arac\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Fakat \u00fclkemizde uygulama bunun tam aksi \u015fekilde geli\u015fmi\u015ftir. Kredi arac\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131 gereken poli\u00e7e ve bononun herhangi bir cezai yapt\u0131r\u0131ma ba\u011flanmam\u0131\u015f olmas\u0131, fakat \u00e7ekin cezai yapt\u0131r\u0131ma ba\u011flanm\u0131\u015f olmas\u0131 bu geli\u015fime neden olmu\u015ftur. Bu geli\u015fim sonu- cunda ileri tarihli \u00e7ekler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve kanun koyucu da piyasa taleplerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak bu kullan\u0131m\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na bir nevi yard\u0131mc\u0131 olacak d\u00fczenlemelerde bulunmu\u015ftur.
3.Bir \u00e7ekin ge\u00e7erli olabilmesi i\u00e7in kanunen belirtilen zorunlu \u015fekil \u015fartlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7ermesi gerekir. K\u0131saca bu \u015fartlar; senet metninde \u00e7ek kelimesinin bulunmas\u0131, belirli bir bedelin kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z \u00f6denmesi emri, muhatab\u0131n ticaret unvan\u0131, \u00f6deme yeri, d\u00fczenleyenin imzas\u0131, d\u00fczenleme yeri ve d\u00fczenleme tarihidir.
4.\u00c7ekte muhatap poli\u00e7eden farkl\u0131 olarak sadece bir banka olabilir. Bu sebeple muhatab\u0131n ad\u0131 soyad\u0131 yerine yeni d\u00fczenlemede muhatab\u0131n ticaret unvan\u0131ndan bahsedilmi\u015ftir. Fakat bu yeni d\u00fczenleme, \u00f6deme yerinin yabanc\u0131 \u00fclke olarak g\u00f6sterilmesi durumundaki olas\u0131l\u0131klar\u0131 kar\u015f\u0131lar nitelikte de\u011fildir.
5.D\u00fczenleme tarihi, \u00e7ek hukuku bak\u0131m\u0131ndan bir\u00e7ok hususun temelini olu\u015fturdu\u011fu i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bir\u00e7ok kavram\u0131 do\u011frudan ve dolayl\u0131 olarak etkilemesi bu \u00f6nemini peki\u015ftirmektedir. Etkiledi\u011fi bu kavramlar\u0131 k\u0131saca; \u00e7ekin ge\u00e7erlili\u011fi, d\u00fczenleyenin ehliyetinin tespiti, ibraz s\u00fcrelerinin, \u00e7ekten cayma s\u00fcresinin, protesto s\u00fcresinin, teyitli \u00e7eklerde bankan\u0131n sorumluluk s\u00fcresinin ve zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresinin hesaplanmas\u0131 \u015feklinde belirtebiliriz.
6.D\u00fczenleme tarihinin genellikle \u00e7ekin ihdas edildi\u011fi tarih oldu\u011fu ve ibraz s\u00fcreleri de bu tarihin hemen ertesi g\u00fcn\u00fc ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ibraz s\u00fcreleri ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olan di\u011fer s\u00fcrelerin de temelini olu\u015fturdu\u011fundan bahsedebiliriz. Bu \u015fekilde ortaya dolayl\u0131 bir etki \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bununla birlikte d\u00fczenleme tarihinin yoklu\u011fu \u00e7eki do\u011frudan etkiler ve onun ge\u00e7ersizli\u011fine sebep olur. Ayn\u0131 \u015fekilde ibraz m\u00fcddetlerinin hesab\u0131n\u0131n yasada d\u00fczenleme tarihinin hemen ertesi g\u00fcn\u00fc ba\u015flayaca\u011f\u0131 belirtildi\u011fi i\u00e7in, d\u00fczenleme tarihi ibraz s\u00fcrelerinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 ve bitiminin tespiti hususunu da do\u011frudan etkilemektedir.
7.D\u00fczenleme tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011finilmesi gereken noktalardan biri de \u00e7ekin tamamen ya da k\u0131smen kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131 durumudur. \u0130braz m\u00fcddeti i\u00e7inde lehtar taraf\u0131ndan muhataba ibraz edilen \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, d\u00fczenleyenin \u00e7ek hesab\u0131nda tamamen ya da k\u0131smen bulunmazsa kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek d\u00fczenlenmesi durumu meydana gelir. Eski d\u00fczenlemede \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131 bir su\u00e7 olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve adli para cezas\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek d\u00fczenlemesinin tekrar\u0131 halinde de hapis cezas\u0131 ile yapt\u0131r\u0131ma ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. Fakat 5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ek Kanununda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanunun kabul\u00fcyle birlikte adli yapt\u0131r\u0131mlar hapis cezas\u0131 da dahil olmak \u00fczere kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve bunun yerine \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131 durumunda idari yapt\u0131r\u0131m \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu idari yapt\u0131r\u0131m, d\u00fczenleyenin \u00e7ek hesab\u0131 a\u00e7mas\u0131 ve \u00e7ek d\u00fczenlemesinin yasaklanmas\u0131 \u015feklinde olup Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan uygulanacakt\u0131r.
Bu d\u00fczenlemenin yap\u0131lmas\u0131nda, ekonomik su\u00e7lara ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n uygulanmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi etkili olmu\u015ftur.
8.De\u011finece\u011fimiz son nokta ise, \u00e7ekte d\u00fczenleme tarihi olarak ileri bir tarihin yaz\u0131lmas\u0131 yani ileri tarihli \u00e7ek ihdas\u0131 durumudur. Yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz \u00fczere \u00fclkemizde \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131 durumunda hapis cezas\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131 piyasalarda bir g\u00fcvence unsuru olarak alg\u0131lanm\u0131\u015f ve \u00e7ek kullan\u0131m\u0131na olan ilgiyi artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Esasen kredi arac\u0131 olan poli\u00e7e ve bononun b\u00f6yle bir cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k unsuru ta\u015f\u0131mamas\u0131, \u00f6deme arac\u0131 niteli\u011finde olan \u00e7ekin kredi arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi sonucunu do\u011furmu\u015ftur. \u00c7ekte vadeyi yasaklayan TTK m. 795\/1, ileri tarihli \u00e7ek ihdas\u0131yla a\u015f\u0131lm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. \u00dclke \u00e7ap\u0131nda \u00e7ekin ileri tarihli olarak d\u00fczenlemesinin bu kadar yayg\u0131n olmas\u0131n\u0131n temel nedenleri, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek d\u00fczenlenmesi nedeniyle hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n her ge\u00e7en g\u00fcn artmas\u0131 ve \u00fclkenin i\u00e7inde bulundu\u011fu ekonomik krizin yasa koyucuyu ileri tarihli \u00e7ek d\u00fczenlemesini serbest b\u0131rakmaya y\u00f6neltmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. En son yap\u0131lan d\u00fczenleme ile ileri tarihli \u00e7ek d\u00fczenlemesi 2017 y\u0131l\u0131na kadar ge\u00e7erli k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Muhtemelen bu tarihten sonra da yeni d\u00fczenlemelerle bu s\u00fcre daha da uzat\u0131lacakt\u0131r. Hemen belirtelim ki, ileri tarihli olarak d\u00fczenlenen \u00e7ek ge\u00e7erli bir \u00e7ektir. Fakat \u00e7ekin ileri tarihe g\u00f6re hesaplanacak ibraz s\u00fcresinden \u00f6nce muhatap bankaya ibraz\u0131nda banka muhtemelen \u00f6deme yapmayacakt\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde, bu \u00e7ek kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131ksa dahi kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131zd\u0131r i\u015flemi ya da buna muadil (\u00f6rne\u011fin protesto gibi) bir ba\u015fka i\u015flem yap\u0131lamayacakt\u0131r. Hukuki takip yap\u0131labilmesi i\u00e7in ileri tarihe g\u00f6re hesaplanacak ibraz m\u00fcddetlerinin gelmesi beklenecektir. Zira y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki \u00c7ekK. m. 3\/8 h\u00fckm\u00fc ile \u201c\u00dczerinde yaz\u0131l\u0131 bulunan \u00f6deme tarihinden \u00f6nce ibraz edilen \u00e7ekin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ETTK\u2019n\u0131n 707. (TTK m.795\/
1) maddesi uyar\u0131nca k\u0131smen veya tamamen \u00f6denmemi\u015f olmas\u0131 halinde, bu \u00e7ekle ilgili olarak hukuki takip yap\u0131lamaz. \u0130leri tarihli \u00e7ekle ilgili olarak hukuki takip yap\u0131labilmesi i\u00e7in, \u00e7ekin \u00fczerindeki d\u00fczenleme tarihine g\u00f6re kanuni ibraz s\u00fcresi i\u00e7inde bankaya ibraz edilmesi ve kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131zd\u0131r i\u015flemine tabi tutulmas\u0131 \u015fartt\u0131r.\u201d \u015feklindeki d\u00fczenleme ile, TTK m. 795\/2 h\u00fckm\u00fc ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ekin \u00f6deme arac\u0131 olma niteli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan bu d\u00fczenlemenin bir an \u00f6nce y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131larak, TTK m. 795\/2\u2019ye yeni- den i\u015flerlik kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 ve y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn devam ettirilmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz. B\u00f6ylece ibraz s\u00fcresinden \u00f6nce de kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7\u0131kan \u00e7ek nedeniyle ba\u015fvuru hakk\u0131 ve idari yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n uygulanabilmesi m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131ndan, ileri tarihli \u00e7eke duyulan ilgi de azalacakt\u0131r.
\u0130leri tarihli \u00e7ek d\u00fczenlemesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek i\u00e7in, \u00f6ncelikle bu uygulaman\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck etkenin, uygulanabilecek yapt\u0131r\u0131mlar nedeniyle lehtar ve hamillerde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulan g\u00fcvence unsuru oldu\u011funu, kanun koyucunun da g\u00f6rmesi gerekmektedir. \u0130leri tarihli \u00e7ek d\u00fczen- lemesi yerine poli\u00e7enin kullan\u0131labilirli\u011fini artt\u0131rmak i\u00e7in kanun koyucunun poli\u00e7e ve bono h\u00fck\u00fcmlerini yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irerek daha fazla g\u00fcvence sa\u011flayacak h\u00fck\u00fcmler sevk etmesi gerekmektedir. \u0130leri tarihli \u00e7ek d\u00fczenlemesine izin veren kanun h\u00fck\u00fcmlerinin s\u00fcresinin devaml\u0131 uzat\u0131lmas\u0131 yerine, poli\u00e7e ve bonoya ili\u015fkin yapt\u0131r\u0131m h\u00fck\u00fcmlerinin a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131larak g\u00fcvenilirli\u011finin artt\u0131r\u0131lmas\u0131, piyasalar\u0131 kendili\u011finden ileri tarihli \u00e7ek d\u00fczenlemesinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131p bu t\u00fcrden kambiyo senetlerine y\u00f6nlendirecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ki\u015filer hakl\u0131 olarak ticari g\u00fcvenli\u011fi en \u00fcst d\u00fczeyde olan senetlere y\u00f6nelmekte, hatta \u00e7ek \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere niteli\u011fini dahi de\u011fi\u015ftirmek suretiyle bu senetleri kullanma e\u011filiminde bulunmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ekte vadenin yarat\u0131lmas\u0131 yerine zaten birer kredi arac\u0131 olan poli\u00e7e ve bononun kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n en do\u011fru ve kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

KAYNAK: Do\u00e7. Dr. Ali AYL\u0130 \u2013 Ar\u015f. G\u00f6r. Didem YARDIMCIO\u011eLU Akademik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00dclkemizde \u00e7ek kullan\u0131m\u0131 olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r. \u00d6zellikle 19.03.1985 tarihli ve 3167 say\u0131l\u0131 \u00c7ekle \u00d6demelerin D\u00fczenlenmesi ve \u00c7ek Hamillerinin Korunmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun\u2019un, 14.12.2009 tarihli ve 5941 say\u0131l\u0131 \u00c7ek Kanunu ile de\u011fi\u015ftirilmesi sonras\u0131nda getirilen yenilikler, \u00e7ekin g\u00fcndemde daha fazla yer bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Hatta yeni \u00c7ek Kanunu, y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00c7ek Kanununda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1851,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-1850","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-finans"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1850","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1850"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1850\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1852,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1850\/revisions\/1852"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1851"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ahmetcemaliadir.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}